Feeds:
Færslur
Athugasemdir

Archive for the ‘María Guðsmóðir’ Category

                   

Uppnumning Maríu meyjar

                    

Prédikun úr Íslenzku hómilíubókinni, sem er forn texti. Stuðzt er við út­gáf­urn­ar frá 1872 (Theodor Wisén; blað­síðu­töl það­an) og 1993 (Guð­rún Kvaran og Gunn­laug­ur Ing­ólfs­son) en frá­gang­ur text­ans felld­ur að síð­ari tíma hætti. Stór­há­tíð­in upp­numn­ing Maríu meyj­ar er hald­in 15. ágúst. Ná­kvæma kenn­ingu kirkj­unn­ar um vafa­lausa upp­numn­ingu Maríu Guðs­móð­ur er að finna í bréf­inu Munificent­issimus Deus, sem Pius PP. XII gaf út 1. nóvem­ber 1950.

                       

Hin helga mær María, móðir Drottins vors, var hins bezta kyns, komin frá Abraham og úr kyni Davíðs konungs. Hinir nánustu frændur henn­ar voru réttlátir og höfðu mikið kraftalán af Guði en lítið auralán af heimi.

En þegar er María kunni góðs greinir og ills, þá lagði hún þegar ást við Guð, svo að hún var ávallt í Guðs þjónustu, annað hvort á bœnum eða hún hugði að spámannabókum eða var í nokkru góðu verki. Fyrst kvenna hét hún því heiti Guði að halda hreinlífi, og nam hún eigi það af annarra dœmum né kenningum, heldur líkti hún það eftir Guðs [bls. 5] englum.

Hafa mega góðir menn hreinlífi það, er María hafði áður hún bæri Krist, en þó er hennar hreinlífi dýrlegra en annarra, því að meiri vegur er að sýna hin beztu dœmi en eftir að líkja. En síðan er hún bar Drottin vorn, þá var allt líf hennar helgara en menn megi eftir líkja eða frá segja. En af því að hún tókst meira á hend­ur Guði að þjóna en boðorð væri til eða dœmi, þá lét Guð hana framar góðum ná verkum en aðra helga menn. Öll góð verk þau, er aðrir menn gera við lið Guðs, þau gjörði María við sjálfan Drott­in. Aðrir menn gefa hungr­uð­um fœðslu en þyrstum drykk, en María fœddi Drottin vorn sjálfan á brjósti sér og af sínu erfiði. Aðrir menn klæða þá, er kalnir eru, en María klæddi son Guðs holdi sínu og reifum og klæðum. Aðrir menn vitja þeirra, er í myrkvastofum eru, eða veita þeim miskunn, er fyrr dœmdir eru af ofríki vondra manna, en María flúði undan ofríki Heródesar með Drottin vorn til Egyptalands. En meðan Drottinn vor var þessa heims, þá fylgdi María honum og nam af honum alla speki og gæzku, svo sem maður má af nema eða vita, og framar miklu en hver annarra heilagra manna.

En þó að Guð veitti henni þessa hluti, þá virði hún sig þó lítils og var þess að lítillátari ávallt sem Guð veitti henni meiri dýrð. Þeir menn eru og mikils virðir af Guði, er píningar taka af vondum mönnum fyrir hans sakir. En þó hefur María þessa dýrð framar en aðrir, því að aðrir helgir menn tóku píningar á líkama sína, en önd Maríu var pínd, þá er hún sá augum sínum á píning Drottins vors. En það af­mark­ar að lík­ind­um, hve sár henni myndi vera sú sýn, að sjá eig­inn son sinn pínd­an, þann er hún hafði get­inn af Helg­um Anda, og hún vissi hann hafa all­an guð­dóm með þeim lík­ama, er hann tók af henn­ar holdi, þar öðr­um mönn­um fell­ur nær, þótt lít­ið sé í mein gjört barni þeirra, því er af synd­um er get­ið og sjálf­um hef­ur líti­ls góðs kost. En þeim mun unni María meiri ást og helg­ari sín­um syni sem henn­ar sonur var helg­ari en aðr­ir. Það má og sjá, hve miklu held­ur hún myndi vilja taka sjálf all­ar pín­ing­ar á sinn lík­ama, held­ur en sjá son sinn pínd­an, þar er hún unni hon­um miklu meira en sjálfri sér. Því er henn­ar pín­ing meiri og helg­ari en ann­arra manna, að öndu henn­ar varð sár­ara við dauða Drott­ins en eng­inn mað­ur megi kenna á lík­ama sínum.

Eftir píning Drottins vors og upprisu, þá fylgdi hún postulum Guðs, og varðveitti hag hennar allra mest Jón postuli, systursonur hennar, svo sem Drottinn bauð honum, þá er hann hékk á [bls. 6] kross­inum, að hann skyldi henni fylgja sem sinni móður. Meðan hún var í þessum heimi, þá var hún í þeim stöðum, er Kristur var borinn eða píndur eða hann sté til himna. Eða fór þar á milli, að henni skyldi aldrei fyrnast stórmerki Drottins vors. En það er eigi sagt, að hún gjörði jarteinir í lífi sínu, því að allt líf hennar var jarteinum æðra, af því að vondir menn gjöra jarteinir stundum sem góðir, en ekkert var þess í lífi Maríu, er vondir af hafi, en margt helgara en góðir af nái.

En þó er ein hennar jartein helgari og æðri en allar jarteinir heilagra, sú er hún bar Drott­in vorn, þann er all­ar jar­tein­ir og alla misk­unn veit­ir helg­um mönn­um. Og það allt, er Guð hef­ur oss veitt misk­unn­ar í hing­að­komu son­ar síns, þá höf­um vér það allt af henni hlot­ið, því að hún gjörð­ist verð að bera þann, er oss leysti með sínu blóði frá hel­vít­is kvöl­um. Eða hvað af jafni öðr­um mönn­um við hana, þar er hún hef­ur svo miklu meiri ná­vistu haft við guð­dóm­inn sjálf­an en aðr­ir menn, þeir er náðu fram­ast, er sáu Drott­in eða heyrðu orð hans eða voru í föru­neyti hans og áttu mat við hann eða svefn. En María náði því fram­ar, að hún hafði hann níu mán­uði sér í kviði, og tók hann af henn­ar holdi allt lík­am­legt eðli.

Nú svo sem allir hlutir urðu að helgum dómum, þeir er Drottni vorum voru nálægstir, sem jatan er hann var í lagður, þá er hann var barn, eða klæði eða margir hlutir aðrir, þá má af slíku marka, hve heilög sjá mær er, er alla ævi hafði Guði þjónað, og var líkari Guðs englum en mönnum í aðferð sinni, áður hún bæri Drottin vorn, og náði svo mikilli samvist við Guð, að hún hafði hann luktan í líkama sínum. En þar er vér erum jarðlegir að aðferð vorri, þá megum vér hug vorum eigi nær að koma himneskum hlutum, nema vér tökum dœmi af jarðlegum hlutum, að vér megum hið andlega skilja. En þau dœmi af tekur til þessa, þá er sól skín á gler í heiði, þá er glerið lýsist og hitnar af sól­inni, en geisli sá, er skín í gegnum glerið, hefur ljós og hita af sólinni en líkneski [lögun] af gler­inu. Sólin merkir guðdóm en glerið hina helgu Maríu en geislinn Drottin vorn Jesúm Krist. Þá er sól skín á glerið, þá er hún jafn björt sem áður og tekst ekkert af ljósi hennar. Svo var og guðdómurinn heill og óskaddur í öllum krafti á himnum, þótt hann tœki manndóm á sig hér á jörðu. En glerið er hreint og gagnsætt, svo í gegnum það má sjá sem ekkert sé fyrir, bæði sól og annað. Svo má og líta him­neskt líf í aðferð Maríu, er [bls. 7] svo hreinan hug hafði ávallt til Guðs, að engin varð líkamleg munúð í holdi hennar, svo að hún kenndi aldrei munúðarinnar, heldur en léreft, er það í sundur er skorið.

Því mátti hún maklega son geta af Helgum Anda, að hún var þeim mun öllum hreinlífari en aðrir menn sem gler er hreinna og gagnsærra en annað smíði. En Drottinn átti að taka líkama með þeirri meyju, er svo væri hrein­líf sem líkn­eski [eftir­mynd] verður með þeim lit og geisla, sem í gegn­um skín. Þótt gull og silf­ur sé í sól­skini, þá er þó eng­inn geisli í gegn­um það, því að það er eigi gagn­sætt. Svo sem marg­ar kon­ur höfðu dýr­lega að­ferð sem gull og silf­ur eru ger­sem­ar, voru af því eigi verð­ar að bera Drott­in, að þær höfðu eigi hrein­lífi sem sankta María, svo sem eigi má geisli skína í gegn­um það smíði, er eigi er gagn­sætt, þótt það sé fag­urt álits og gott að reyna. Á góðu gleri er bæði gulls lit­ur og silf­urs og all­ir hin­ir feg­urstu lit­ir. Svo var og í að­ferð Maríu all­ir hin­ir dýr­leg­ustu kraft­ar, svo að hún hafði eigi hrein­lífi að­eins nema og alla gæsku, þá er menn vissu dœmi til, og þeim mun hvern góð­gern­ing fram­ar en aðr­ir menn sem all­ir lit­ir eru bjart­ari á gler­inu í sól­skini en hvar ann­ars staðar.

Gler það er hvítt, eins og jarteinir engla Guðs, því að það er allra hreinast og skírast, svo sem góðir englar eru svo helgir og hreinir, að þeir hafa í engum hlut sitt eðli saurgað. Ef sól skín á hvítt gler, þá er geisli í gegnum og eigi líkneski [eftirmynd] með þeim geisla, því að glerið er með einum lit og með engu líkneski. Svo hafa og Guðs englar líking guðdómsbirtunnar í eðli sínu. En þó mátti eigi manndóm taka af þeirra eðli, þar er þeir hafa eigi líkama, svo sem eigi er líkneski í geislanum, ef eigi er af glerinu. Svo hafði María hreinlífi slíkt sem englar og alla manndýrð að aukahlut. Því mátti hún maklega vera móðir Guðs, að hún hafði hreinlífi sem Guðs englar og mannlegt eðli, svo að guð­dómurinn mátti taka af hennar holdi manndóminn, svo sem hann hafði skapað fyrir öndverðu, að maður skyldi frá manni getast.

En geislinn skín í gegnum glerið og hefir bæði birtu sólskins og líkneski af glerinu. Svo hefir og Drottinn vor, Jesús Kristur, bæði guðdóm af Guði, en manndóm af Maríu. En alla gæsku sína varð­veitti María með lítillæti, svo að henni grandaði aldrei ofmetnaður, og kvaðst hún hafa lítillætis síns að því mest notið, er Guð veitti henni svo mikla dýrð. En meðan hún var í þessum heimi, þá skipti hún sér lítið af flestu og var hljóð ávallt og hógvær og hafði í hug sér Guðs dýrð og [bls. 8] jar­tein­ir, en gerði það eitt að upp­burð­um, er nauð­synj­um sætti. En við and­lát henn­ar vóru stadd­ir all­ir post­ul­ar, því að hún and­að­ist fyrr en þeir skipt­ist til landa.

Það finnst oft í sögum heilagra manna, að englar Guðs vitrast í andláti þeirra með ljósi, eða þeir, er hjá standa, kenna himneskan ilm eða heyra fagran söng. En ef Drottinn Jesús Kristur veitir oft slíka dýrð í andláti þræla sinna, þá megum vér að líkindum marka, hversu mikla dýrð hann myndi sýna í andláti móður sinnar, er drottning er omnium sanctorum.

Eða ella hefði hann eigi haldið þau lög, er hann bauð hverjum manni, að göfga föður sinn og móður. Af því skulum vér trúa, að Drottinn Jesús Kristur fór í gegn önd móður sinnar með allri himna dýrð og góðum ilm, og var séð í andláti hennar og heyrð öll sú dýrð, er menn máttu standast að sjá eða heyra.

En alls líkami hennar fannst eigi, þá hyggja margir, að hún hafi upp verið numin bæði með önd og líkama. En líkami hennar var grafinn í dal þeim, er heitir Vallis Jósafat, og var þar gjör síðan kirkja dýrleg henni til vegs. En nú er þar tóm fundin gröfin. En önd hennar var upp hafin yfir öll engla fylki, og lúta henni allir englar og allir helgir menn.

Jeronimus prestur segir skýrt, að hún andaðist og var grafin, en hann segir eigi víst, hvort heldur var, að hún tók upprisu líkama síns litlu eftir andlát sitt, eða Guð fal líkama hennar, að syndugir menn megi eigi sjá [prédikun á hátíð Maríu var ranglega eignuð heil­ög­um Hiero­nym­usi kirkju­frœð­ara, sem ekki var á þess­um tíma vitað].

Hátíð uppnumningar móður Guðs veitir mikinn fögnuð englum á himni og mönnum á jörðu. Ef Drottinn sagði fögnuð vera englum á himni yfir einum manni, þeim er iðrast synda sinna, þá má sjá að líkindum, hversu mikill fögnuður þeim myndi þá verða, er þangað kom drottning þeirra og móðir Drottins þeirra. Á jörðu er mönnum skylt að fagna dýrð hennar, því að hún vill hjálpa öllum þeim, er hana dýrka, og má hún öllum hjálpa, þeim er hún vill. En sá dýrkar réttilega Guðs móður, er líf sitt myndir eftir hennar aðferð, svo að hann metur son hennar til allra góð­gern­inga sinna og læt­ur hans ást banna sér mun­úð­ir rangar.

Nú ræddum vér nokkuð af heilagleik Maríu, að yður mætti skiljast, hversu miklu hún er helgari en aðrir helgir menn. En svo sem vér trúum, að hún er öllum helgari, svo skulum vér og því trúa, að hún sé öllum vorkunnlátari og betri bœna, því að allt huggœði er af Guði, og eru þeir hugabeztir, er honum eru líkastir.

Af því skulum vér á hana kalla til árnaðarorðs fyrst allra heilagra manna og óhræddir um það vera, að eigi muni hún [bls. 9] oss því betri áheits en aðrir sem vér þurfum hennar meir. Verður að því, að eigi þyki hún betri áheits en aðrir helgir menn við sóttum eða öðrum líkamlegum meinum, en þó að svo reynist, þá er víst í hverju áheiti við hana, að hún mun annað tveggja það veita, er hún er beðin eða annað nauðsynlegra ella. En hvað sé af meiri rækt við oss en að veita oss betra en vér kunnum biðja? Því að vér biðjum oft, að þeir hlutir hverfi frá oss, er vér værum sízt án að hafa, en viljum eigi þess biðja, er vér ættum mesta þörf að geta. Því skal það upphaf bœna vorra, að Guð gefi oss það vit, að vér megum skilja, hve miklu meira eru verðir andlegir hlutir en líkamlegir og betra að þiggja himneska speki en jarðleg auðæfi og meiri þörf heilagrar ástar við Guð og menn en veg­semdar af mönnum.

Svo sem Dominus sýndi um sjálfan sig, að hann var þessa heims svo sem volaðir menn og var hlýð­inn móður sinni og fóstra og vann það á löngum degi, er þau kvöddu hann, eða þá að öðr­um, og kvaðst eigi til kom­inn þess í heim þenn­an að láta sér þjóna, held­ur að þjóna sjálf­ur öðr­um – nú, hver þeirra, er hans spor­göngu­mað­ur vill ger­ast, þá taki fyrst allra hluta að hafna öll­um hlut­um, þeim er til eft­ir­líf­is eru í þess­um heimi, en síð­an að vera nám­gjarn að Guðs lög­um og góð­ur kenn­inga við sér ófróð­ari menn og leita að fremja það allt í verk­um, er hann kenn­ir öðr­um með orð­um. En ef svo má verða, þá hefir hann öðl­ast hið æðsta lán af Guði, það er meira er vert en lík­am­leg­ar jar­tein­ir, því að hver hef­ir allt ær­ið, er góðs er verð­ur af Guði.

Dominus bar vitni sjálfur í guðspjalli um þetta, þá er hann taldi fyrir mönnum, en kona nokkur heyrði mál hans. “Sæll er sá kviður, er þig bar, og það brjóst, er þú saugst.” En hann svaraði: “Já, því sælir eru þeir [handritið: hví hin síður eru þeir sælir], er heyra orð Guðs og varðveita þau síðan.” Þessi orð munu svo þykja horfa sem aðrir hafi heyrt orð Guðs og varðveitt heldur en hin helga María, er bar Drottin og hafði sér á brjósti. En ef rétt er greint, þá er þetta einkum mælt um sankta Maríu. Og skal þá sérhvert greina verðleik hennar og laun verðleiksins, hver sé sá manna, er jafn framarlega hafi náð að heyra orð Guðs, þar er Gabríel bar henni að eyrum hið helgasta erindi, og heyrði þau orð, er hirðarnir sögðu, og svo það, er austurvegs­kon­ung­arn­ir mæltu.

En allt þetta varðveitti hún í hug sér. En er Drottinn vor tók að kenna kenningar, þá fylgdi hún [bls. 10] honum og heyrði lífskenningar úr hans munni. En allt það, er hún heyrði, skildi hún betur en aðrir og var minnugri að eftir og gjörði betri lok á að efna.

Fyrir þetta var verðleikur hennar. En slík laun tók hún að móti, sem nú mun eg segja: Hún bar Drottin í þennan heim og er nú drottning himins og jarðar og öllum helgum mönnum helgari. En þessi orð Drottins, er hann mælti í guðspjalli, skulum vér svo skilja, að hann hafi svo ljóslega mælt: Þótt þér megið það skilja, að sú mær er sæl, er mig bar og fæddi sér á brjósti, þá skulum vér eigi minna virða aðferð hennar góða, þá er hún vildi vita Guðs orð og halda þau síðan.

Kostum vér þess nú, góðir brœður, að líkj­ast hinni helgu Maríu í góðri að­­ferð og í heil­­agri nám­girni, í lít­il­læti, í ást við Guð og menn, í hóf­semi og í öll­um góð­um hlut­um, þeim er hún gjörði. En hver þeirra, er svo gjör­ir, mun öðl­ast árn­að­ar­orð henn­ar við Drott­in vorn og full­tingi við allri freistni fjand­ans í þess­um heimi og sam­vist henn­ar eft­ir and­lát í him­in­rík­is dýrð með Guði og helg­um mönnum.

En Drottinn vor sjálfur mun að ráðnu vera með oss, ef hann sér góð­fýsi vora, og efla oss til alls hins góða, svo að hver góð­gern­ing­ur vor mun bet­ur lúk­ast en vér höf­um upp haf­ið og vaxa verð­leik­ur vor við Guð dag frá degi, með­an vér erum þessa heims, en í öðru lífi veita oss meiri dýrð en vér kunn­um nú biðja. Sá hinn sami Jesús Krist­ur, er með Föð­ur og Helg­um Anda lif­ir og rík­ir per omnia secula seculorum.

                     

Michael Sittow málaði myndina með þessum kafla nálægt árinu 1500.

                       

Nánar um uppnumningu Maríu Guðsmóður:

                               

Alphonsus de Ligorio kirkjufrœðari @ CIN

American Catholic

Antonius Patavinus kirkjufrœðari

Arngrímur Brandsson ábóti @ Helgisetur

Bargellini, Piero @ Santi, beati e testimoni

Benedictus PP. XVI, prédikun 15.8. 2005

Benedictus PP. XVI, prédikun 15.8. 2006

Benedictus PP. XVI, ávarp 16.8. 2006

Benedictus PP. XVI, prédikun 15.8. 2007

Benedictus PP. XVI, prédikun 15.8. 2008

Benedictus PP. XVI, prédikun 15.8. 2009

Benedictus PP. XVI, prédikun 15.8. 2010

Bernardus Claraevallensis kirkjufrœðari

Bombeck, Stefan (gömul Maríusaga frá Eþíópíu)

Booth OP, séra Edward, prédikun 2006

Booth OP, séra Edward, prédikun 2007

Booth OP, séra Edward, prédikun 2008

Booth OP, séra Edward, prédikun 2009

Booth OP, séra Edward, Searching into the Assumption of Mary (ljóð, 2010)

Booth OP, séra Edward, prédikun 2010

Carol, Juniper @ Evangelical Catholic Apologetics

Ceballos Atienza, Antonio biskup, bréf 2.8. 2010

Conrad OP, séra Richard, prédikun 2005

Corrêa de Oliveira, Plinio @ Tradition in Action

Eglise Catholique en France

Everett, Lawrence P. @ Catholic Culture

Gloria.tv

Greek Orthodox Archdiocese of America

Heiligen-3s

Holweck, Frederick @ The Catholic Encyclopedia (1907)

Ignatian Wiki (enska)

Ioannes Damascenus kirkjufrœðari (gríska)

Ioannes Damascenus kirkjufrœðari (enska, hljóðbók)

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1979

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1980

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1982

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1983

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1985

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1986

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1987

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1988

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1990

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1991

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1993

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1995

Ioannes Paulus PP. II, ávarp 15.8. 1996

Ioannes Paulus PP. II, ávarp 2.7. 1997

Ioannes Paulus PP. II, ávarp 9.7. 1997

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1997

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1998

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 1999

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 2001

Ioannes Paulus PP. II, prédikun 15.8. 2004

Jones, Terry @ SQPN

Katholiek Nederland

Kathpedia

Keane OSM, séra James M. @ Catholic Culture

Keating, Karl @ Catholic Answers

Lane, séra Tommy @ Maryland, USA

Lumen gentium (21.11. 1964; VIII. kafli um Maríu mey)

Magnani biskup, Paolo (2007)

Mischewski, Dean @ KiwiCatholic

Most, séra William: Mary in Doctrine and Devotion (XVI. kafli)

Odden, séra Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

O’Leary, séra Denis @ Kirkju.net

Orthodox Church in America

Orthodox Wiki (enska)

Página Oriente

Palamas, Gregorius erkibiskup @ Orthodox Church in America

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1963

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1964

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1966

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1967

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1968

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1969

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1970

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1971

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1972

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1973

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1974

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1975

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1976

Paulus PP. VI, prédikun 15.8. 1977

Pius PP. XII: Deiparae Virginis Mariae (1.5. 1946)

Santopedia

Saunders, séra William @ EWTN

Shoemaker, Stephen @ University of Oregon (fornar heimildir)

Stevens, séra Clifford @ EWTN

Wikipedia (enska)

Wikipedia (franska)

Wikipedia (ítalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Women for Faith & Family @ St. Louis, Missouri

Ökumenisches Heiligenlexikon

                                              

Auglýsingar

Read Full Post »

Lindin á Hellnum

Í alla staði er ágætt, að fólk geri alsælli Maríu Guðs­móð­ur vand­að­ar stytt­ur sem víð­ast, ef það er í góðu skyni gert og með við­eig­andi hætti, til dœm­is á fögr­um og frið­sæl­um stað, til að gera bœn sína til henn­ar frammi fyr­ir stytt­unni. Og vel er, að menn minn­ist sem oft­ast Guð­mund­ar góða (d. 1237), ekki sízt við lind­ir eða brunna, sem hann bless­aði með mikl­um árangri. Einnig er gott að hug­leiða, hve mik­ils hann virti Maríu mey, sem kaus að birt­ast hon­um í Nor­egi ár­ið 1226 en vís­ast oftar.

Við Hellna á Snæfellsnesi er ágæt lind, sem lengi var köll­uð Gvend­ar­brunn­ur, því að bisk­up­inn var tal­inn hafa bless­að hana. Án þess gert sé lít­ið úr þeirri ætl­an, verð­ur að spyrja, hver er elzta heim­ild­in? Svo gerð­ist það fyr­ir ekki svo mörg­um ár­um, að al­mennt var far­ið að kalla þessa upp­sprettu Lífs­lind en litlu síð­ar Maríu­lind, því að Guðs­móð­ir hefði birzt Guð­mundi bisk­upi á þess­um stað, að sögn ár­ið 1230. Þar hef­ur henni ver­ið reist stytta (sjá mynd­ina). Þetta finnst kall­að­ur helg­ur stað­ur. En aft­ur verð­ur að spyrja að elztu heim­ild. Eru það frá­sagn­ir fólks, sem fœdd­ist á 19. og 20. öld­um? Þótt það hefði ungt heyrt sögn frá gömlu fólki, og all­ir hafi vilj­að fara rétt með svo mik­ils­verð­an at­burð, eru varla dœmi hér­lend­is um vafa­lausa munn­lega geymd, sem nær sjö og hálfa öld. Kann til að mynda nokk­ur að segja frá orð­um eða gerð­um Snorra Sturlu­son­ar á þess­um sama tíma, nema ráð­fœra sig við Sturl­ungu? Síð­ari tíma opin­ber­un af guð­dóm­legri náð hef­ur ekki heyrzt nefnd, svo að at­hygl­in hlýt­ur að bein­ast að forn­um heim­ild­um, sem segi þetta bein­lín­is eða geri það lík­legt. Hverj­ar gætu þær verið?

Víst væri ástœða til að gleðjast mjög, ef svo mik­ils­verð­ur helgi­stað­ur er á Helln­um. En jafn víst er, að al­sæl María mey og Guð­mund­ur góði kunna því ekki vel, ef skakkt væri far­ið með heil­aga hluti, eins þótt vera ætti þeim til veg­semd­ar. Þessi pist­ill verð­ur með ánægju dreg­inn til baka, ef forn­ar heim­ild­ir reyn­ast vera fyrir hendi. Þang­að til það er ótví­rætt, virð­ist því mið­ur betra að fara með lönd­um og álykta ekki neitt um birt­ingu meyj­ar­inn­ar á Helln­um. En hvetja má fólk til að gera bœn sína til henn­ar, þar og hvar­vetna ann­ars stað­ar, oft á hverj­um degi, ekki sízt með þess­um orð­um: “Heil sért þú, María, full náð­ar. Drott­inn er með þér. Bless­uð ert þú með­al kvenna, og bless­að­ur er ávöxt­ur lífs þíns, Jesús. Heil­aga María, Guðs móð­ir, bið þú fyr­ir oss synd­ug­um mönn­um, nú og á dauða­stundu vorri. Amen.”

Sjá nánar:

Helga Halldórsdóttir: Öll erum við menn. Hafnarfirði 1986

Lesbók Morgunblaðsins 11. júlí 1998 (Sæbjörn Valdimarsson)

Lesbók Morgunblaðsins 22. ágúst 1998 (Kristinn Kristjánsson)

Morgunblaðið 1. desember 1998 (Sæbjörn Valdimarsson)

Morgunblaðið 12. desember 1998 (Guðrún G. Bergmann)

Morgunblaðið 16. desember 1998 (Kristinn Kristjánsson)

(allar blaðagreinarnar má lesa á vefnum www.timarit.is)

                       

Read Full Post »

                  

María Guðsmóðir uppnumin

                   

Arngrímur Brandsson ábóti á Þingeyr­um (d. 1361) rit­aði sögu Guð­mund­ar bisk­ups góða (d. 1237), sem var mik­ill vin­ur al­sæll­ar Maríu meyj­ar. Í 71. kafla sög­unn­ar seg­ir frá vitr­un heil­agr­ar Elísa­bet­ar (1128-1164; messu­dag­ur 18. júní), sem fékk að sjá upp­numn­ingu meyj­ar­inn­ar. Það gerð­ist nærri ár­inu 1156 í klaustr­inu í Schönau, sem er í Strüth í fylk­inu Rhein­land-Pfalz í Þýzka­landi, en þar varð Elísa­bet síð­ar abba­dís. Frá­sögn­in á að vera tek­in úr bréfi, rit­uðu á nor­rænu, sem norsk­ur klerk­ur sendi Guð­mundi bisk­upi, en hann hafði fyr­ir síð­ustu út­ferð sína til Ís­lands ár­ið 1226 boð­ið, að sér yrði skrif­að, ef ná­kvæm­ur fróð­leik­ur um þessa at­burði bær­ist til Nor­egs. María Guðs­móð­ir birt­ist bisk­upi áð­ur en hann sigldi, en ekki vita menn, hvort þetta bar í tal þeirra (sbr. 64. kafla). Sag­an hljóð­ar svo:

Þá er liðið var frá hingað­burði vors herra, Jesú Kristi, þús­und hundrað fimm­tíu og tvö ár, á dög­um post­ul­legs herra Evgenii páfa tertii [sjá um ár­tal­ið í nið­ur­lagi kafl­ans], var ein nunna, Elisa­beth að nafni, í því klaustri, er Skan­ogia [Schönau] heit­ir og ligg­ur und­ir Trever­is borg [Trier] á Saxlandi. Yf­ir þeim lifn­aði var sú abba­dís, er Hildi­lín hét, vel geym­andi það, er hún hafði til stjórn­ar tek­ið af guðs hálfu. Fyrr­nefnd syst­ir, Elisa­beth, hafði ell­efu ára göm­ul í klaust­ur geng­ið og lifði svo dýr­legu lífi sem alls­vald­andi guð og hans bless­aða móð­ir virt­ust bæði vitni um bera, því að þann tíma, sem þessi nunna hafði lif­að í klaustri önn­ur ell­efu ár, haf­andi tvo vet­ur um tutt­ugu, auðg­aði guð hana svo óend­an­legri hugg­un, að heil­ög guðs móð­ir, Máría, birt­ist henni oft­lega, tal­andi með henni ým­is­leg­ar grein­ir og skyn­semd­ir heil­agra ritn­inga. Hér með birt­ist henni enn oft­leg­ar einn guðs eng­ill, sá er vand­ist hana að læra með eink­an­legri speki. Kenndi hún þenn­an eng­il jafn­an hinn sama til sín kom­andi sem sann­an vin og kær­an fé­laga. Og er hún blómg­ast með því­lík­um gjöf­um, stund­ar hún því fram­ar að líka sem bezt guði í öll­um hlut­um, geym­andi sitt lít­il­læti með góð­um verkum.

Og það gerist, síðan hún skilur, að vor frú, guðs móð­ir Máría, virð­ist henn­ar oft­lega að vitja, að hún seg­ir leyni­lega ein­um and­leg­um föð­ur sín­um þar í klaustr­inu, hver henni gef­ur það ráð að spyrja nokk­urs drottn­ing­una, þá er hún birt­ist henni næsta sinn. Syst­ir­in seg­ist þess spyrja vilja, sem hinn gamli mað­ur vill henni ráð til gefa.

Hann segir: “Það bið eg, dótt­ir mín, að þú spyrj­ir hana, hvort hún hafi af dauða ris­ið og lifi nú í guði bæði með önd og lík­ama.”

Nú á næsta tíma, sem blómst­ur allra meyja, virðu­leg Máría, birt­ist Elisa­beth, tala þær með­al sín harla kær­lega. Það var in octava assumpt­ion­is sanctæ Mariæ, með­an guð­þjón­usta flutt­ist í kirkj­unni. Leið þá létt­ur höfgi yf­ir hana nunn­una, í hverj­um henni birt­ist eft­ir vana heil­ög mær Máría.

Elisabeth spurði þá djarflega, svo segj­andi: “Drottn­ing mín sæt­asta, ef það lík­aði þín­um góð­leika, vild­um vér vita gjarn­an, hvort þú hefð­ir í and­an­um upp­ris­ið og ríki tek­ið með þín­um syni eða reist þú af dauða upp num­in yf­ir öll engla­fylki bæði með önd og lík­ama. Spyr eg fyr­ir þá grein þessa hlut­ar þína mildi, að mér er sagt ef­an­legt skrif­að í letr­um heil­agra feðra af þinni upp­numn­ing.”

Drottningin svarar svo hennar máli: “Það, er þú spyrð, máttu eigi að sinni vís verða, en þó er það ætl­að, að þessi hlut­ur skal fyr­ir þig birt­ast og auð­sýnast.”

Svo sem þessi sýn hverfur brott, ger­ir syst­ir­in kunn­ugt hin­um gamla manni, hversu far­ið hafði spurn­ing og and­svör með drottn­ing­unni, en sá góð­ur bróð­ir legg­ur það til, að nunn­an taki upp eink­an­leg­ar bœn­ir guðs móð­ur til sœmd­ar í minn­ingu þessa fyr­ir­heits, og haldi þeim dag­lega, þar til fram kem­ur vitr­unin.

Líður svo fram heilt ár, að þessa hlut­ar þor­ir nunn­an hvorki spyrja guðs móð­ur né sinn heimul­leg­an eng­il, þótt þau birt­ist henni bæði eft­ir vana, þar til að assumpt­io sanctæ Mariæ stend­ur ná­lægt á öðru ári, þá sýk­ist Elisa­beth svo framt, að á sjálfa há­tíð­ina ligg­ur hún mjög mátt­far­in í rekkju. En þann tíma, sem há­leit þjón­usta ger­ist á þeim bless­aða degi, líð­ur yf­ir hana þungi eða ómeg­in, og því næst sér hún mjög fjarri eina stein­þró. Í þrónni lít­ur hún liggja einn kven­leg­an lík­ama. Alla vega um­berg­is stóðu heima­menn him­in­rík­is, bjart­ir guðs engl­ar með skín­andi ljósi skærr­ar birtu. Og eft­ir lít­inn tíma rís þessi upp með dýrð mik­illi, er áð­ur lá í gröf­inni. Lúta þá heil­ag­ir engl­ar og til koma, flytj­andi all­ir samt hátt í loft upp með göf­ug­legri skip­an sætra hljóða, þar til kem­ur af him­in­rík­is kuria, fag­ur og dýr­leg­ur um­fram sonu manna, lif­andi guðs son með mörg­um þús­und­um sinna hirð­sveita. Sá sami drott­inn ber í sinni hendi heil­ag­an kross með dýr­legu merki. Er þá skip­uð eink­an­lega him­nesk og há­leit pro­cessio, langt um það fram, er mann­legt hjarta má hugs­un á koma. Geng­ur sú bless­aða drottn­ing inn þann virðu­lega fagn­að, er áð­ur hafði skömmu upp ris­ið af gröf­inni, að sjálf­ur himna­kon­ung­ur­inn móti renn­andi leið­ir hana með sinni hendi, svo skip­andi um­berg­is alla vegu, sem henni mátti mest­an sóma inn bera, og því næst byrg­ist há­leit­asta processio út af aug­um Elisa­bethar.

Líður þá lítil stund, áður [en] bless­uð Máría birt­ist henni með sama ljósi, sem fyrr var vant, svo að hún mátti vel stand­ast í and­ar­kraft­in­um. Sýn­ir drottn­ing­in henni þá sitt and­lit blítt og þekki­legt en tal­ar ekki við hana, og sem hún líð­ur á brott kem­ur á sömu stund til henn­ar heim­ul­leg­ur guðs eng­ill, og þeg­ar tal­ar hún til hans svo segj­andi: “Herra minn, hvað merk­ir sú sýn, er mér [fyr­ir] skömmu birt­ist?”

Engillinn svarar: “Í þessari vitran, er guð veitti þér, birt­ist það auð­sýni­lega, hversu vor drottn­ing, frú sankta Máría, var upp­num­in til himna­rík­is, bæði samt með önd og lík­ama.”

Eftir þessa sýn fær systir Elisabeth fljóta heilsu. Líð­ur nú svo fram til octav­am assumt­ion­is, og í sjálfri octava birt­ist henni sami eng­ill með ágætri blíðu, hvar fyr­ir hún spyr með­al ann­arra hluta: “Herra minn, bið eg þig, að þú seg­ir mér, hversu lang­ur tími leið milli frá upp­numn­ingu minn­ar frú­ar, áð­ur fyllt­ist henn­ar lík­am­leg upp­risa?”

Engillinn svarar henni mjög virðu­lega: “Á þeim sama degi sem nú dýrk­ast henn­ar assumptio í kirkj­unni leið hún brott af þessu lífi, en á fjórða degi það­an, það er fjórtánda kal­endas Septem­bris, reis hún af dauða, en heil­ag­ir feð­ur, þeir sem skip­uðu henn­ar upp­numn­ing­ar­dag há­tíð­lega hald­ast í kristn­inni, höfðu enga vissu af henn­ar lík­am­legri upp­risu. En því köll­uðu þeir henn­ar and­láts­dag assumpt­ion­em, að þeir trúðu hana óefa­sam­lega bæði samt upp numna með önd og líkama.”

Sem systir Elisabeth hefur því­líka hluti heyrt og séð, er hún ef­an­leg, hvort hún skal op­in­bera birt­ing­una, því hún ótt­ast, að hún muni dœm­ast svo sem upp­hafs­mað­ur og efni óheyrðra nýj­unga. Og svo sem líða héð­an tvö ár, þar til að enn á sömu há­tíð guðs móð­ur birt­ist hún sjálf oft­nefndri nunnu.

Elisabeth spyr þá drottning­una eft­ir þeim hlut, sem hafði áð­ur oft­lega hugs­að, og seg­ir svo: “Frú mín, hvort eða eigi mun­um vér op­in­bera það orð, sem mér er birt af þinni upp­risu?”

Vor frú sankta Máría svarar henni: “Eigi skal það með lýðn­um orð­fleyt­ast og op­in­ber­ast, því að ver­öld­in er minna góð­gjörn en þyrfti, og því munu þeir, sem heyra, sálu­háska fyr­ir taka, ef þeir mis­trúa sanna hluti og í háði hafa guð­leg stórmerki.”

Systirin spyr þá enn: “Nú þá, drottning mín, viltu, að vér sköf­um af með öllu það, sem skrif­að er af þess­ari birt­ingu?”

Guðs móðir svarar: “Eigi eru þessir hlut­ir til þess birt­ir, að þeir af­má­ist og síð­an gleym­ist, held­ur til þess, að mitt lof marg­fald­ist með­al þeirra, er eink­an­lega mig elska. Því skulu þessi orð kunn­ug verða vin­um mín­um að­eins fyr­ir þinn fram­burð, og munu þeim þess­ir hlut­ir kær­ir verða, er mér auð­sýna sitt hjarta, að hér fyr­ir geri þeir mér eink­an­legt lof og taki af mér eink­an­legt verð­kaup þar fyr­ir. Marg­ir eru þeir, að með mikl­um fagn­aði og virð­ing munu þessi orð með taka og í verki varð­veita sak­ir elsku við mig.”

Arngrímur ábóti bœtir við frá­sögn­ina: “Var herra Guð­mundi í þess­um letr­um mik­il gleði sak­ir ást­ar og vin­áttu vorr­ar frú­ar sankti Máríu. Er öll­um vel skilj­andi mönn­um efa­laus þessi birt­ing, því að sú lög­tek­in bók, er heit­ir Specul­um historiale set­ur skýr­lega, á hverju ári hún varð, þá er lið­ið var frá holdg­an vors herra þús­und hundrað fimm­tíu og sex. Er það svo að skilja, er klerk­ur­inn setti fjór­um ár­um fyrr í upp­hafi sinn­ar frá­sagn­ar og á dög­um Evgenii [1145-1153], að syst­ir Elisa­beth hef­ur á hans dög­um geng­ið í klaustra­lifn­að og stað­ið svo um hans daga og næsta, Ana­stasii páfa [1153-1154], með heil­ög­um and­ar­iðn­um, áð­ur [en] hún öðl­að­ist vitr­an þessa. Hef­ur því birt­ing­in eigi orð­ið á dög­um Evgenii, held­ur á öðru ári Adriani quarti [desem­ber 1154-1159; 2. ár hans þá 1156]…”

Arngrímur hefur eftir norska klerkn­um, að frá­sögn­in sé í klaustr­inu í Schönau not­uð “fyr­ir lection­es í óttu­söng” á upp­risu­tíð Maríu. Hafi hið sama í ein­hverj­um mæli ver­ið gert á Ís­landi, hef­ur bréf­ið áreið­an­lega ver­ið af­rit­að. Arn­grím­ur virð­ist að minnsta kosti hafa not­að ein­hverja gerð þess.

Stórhátíðin uppnumning Maríu meyj­ar er hald­in 15. ágúst. Hinn fjórtándi kal­endas Septem­bris er 19. ágúst. Ná­kvæma kenn­ingu kirkj­unn­ar um upp­numn­ingu Maríu Guðs­móð­ur er að finna í bréf­inu Munificent­issim­us Deus, sem Pius PP. XII gaf út 1. nóvem­ber 1950. Með­fylgj­andi mynd mál­aði Guido Reni ár­ið 1642.

                        

Read Full Post »

 

Maríuhúsið við Efesus 1

 

Maríuhúsið við Efesus 2

 

Hér voru í greininni Maríu­kirkj­an í Efesus fœrð­ar nokkr­ar lík­ur að því, að María mey kynni að hafa setzt að í borg­inni Efesus. Eftirfarandi er í framhaldi af því:

Anna Katharina Emmerick (1774-1824) var þýzk nunna af Ágústín­us­ar­reglu. Árum sam­an var hún rúmföst, því að sár opnuðust á henni, á sömu stöð­um og benjar Krists [stig­mata]. Ef sjúkling­ar komu til henn­­ar, vissi hún á yfir­skil­vit­leg­an hátt, hvað að þeim gekk og hvernig ætti að lækna það. Allt frá barns­aldri fékk hún vitr­an­ir: tal­aði til dœm­is við Jes­úm, sá sál­irn­ar í hreins­un­ar­eld­in­um og skynjaði Heil­aga Þrenn­ingu. Síð­ustu fimm ævi­ár henn­ar var feng­inn munk­ur, Klemens Brentano (1778-1842), sem skráði vitr­an­ir henn­ar, alls 40 bindi, þar á með­al lýs­ing­ar á at­burð­um úr guð­spjöll­un­um og lífi Maríu meyj­ar. Jó­hann­es Páll II. páfi tók Önnu Katrínu í tölu bless­aðra haust­ið 2004.

Hún kom aldrei til Litlu-Asíu en lýsti ná­kvæm­lega, í hvaða húsi María mey hefði átt heima, skammt fyrir of­an borgina Efesus. Svo var það haustið 1881, að fransk­ur prest­ur, Julien Gouyet, sem hafði lesið frásögnina, var þarna á ferð og stóð allt í einu frammi fyrir þessu húsi, svo að engu skeik­aði á lýs­ing­unni, en hrör­legt var það orð­ið. Ekki vildu marg­ir trúa sögu hans, en 1891 komu tveir kristni­boð­ar, með sömu leið­ar­lýs­ingu í hönd­um, og enn blasti hús­ið við. Þeir kom­ust einn­ig að því, að í fjalla­þorpi nokkru átti heima fólk, sem rakti ætt sína til kristna safn­að­ar­ins í Efesus, og all­ur sá ætt­bálk­ur hafði, svo lengi sem vit­að var, farið á hverju ári í pílagrímsför að hús­inu við Efesus, til að geta 15. ágúst minnzt Maríu meyj­ar. Panaya Kapulu var þetta hús kall­að: kapella hins allra helgasta.

Í ljós hefur komið, að hús­vegg­irn­ir virðist vera byggð­ir á 6. eða 7. öld, en hlutar af undir­stöð­unni og kola­leif­ar niðri í gólf­inu mælast hins vegar frá 1. öld, svo að þá var fyrst byggt á reitn­um. Lok­ið var 1950 við að end­ur­gera hús­ið, á upp­haf­leg­an hátt, en auð­kennt er með rauðri línu, hvað er nýtt og hvað fornt. Það er not­að sem kapella. Und­ir hús­inu renn­ur æva­göm­ul upp­sprettu­lind, sem gestir geta drukk­ið úr og er talin hafa lækn­inga­mátt. Í Maríuhúsinu er þess á hverju ári minnzt með hátíð 15. ágúst, að meyjan varð upp­num­in til himins.

Ekki er gott að sanna af eða á, hvort María mey átti heima í þessu húsi, og hef­ur Jerúsal­em einn­ig verið nefnd sem lík­legt heimili henn­ar. En róm­verska kirkj­an hef­ur hins veg­ar tek­­ið hús­fund­in­um við Efesus mjög vin­gjarn­lega: Leo XIII. páfi bless­aði strax 1896 at­hug­an­ir kristni­boð­anna. Pius XII. páfi út­nefndi hús­ið 1951 sem helgi­stað. Jó­hann­es XXIIII. páfi stað­festi einn­ig, að það skyldi ævin­lega telj­ast helgi­stað­ur. Páll VI. páfi heim­sótti stað­inn 1967. Það gerði Jó­hann­es Páll II. páfi sömuleiðis 1979. Og síð­an Bene­dikt XVI. páfi 2006.

Meðfylgjandi eru myndir af Maríuhúsinu. Fleiri myndir má finna hjá Sacred Destinations. Á vefnum Kusadasi er hægt að skoða húsið að innan (not­ið mús­ina til að flytja sjónarhorn í allar áttir). Séra Edward Booth OP ritaði um þetta hús 15. ágúst 2009 á vef sinn. Martin Gray sagði frá því á vefnum Sacred Sites. Þess er einnig getið í vefritinu Wikipedia, á vefjunum Ephesus og Meander Travel og miklu víðar.

Read Full Post »

 

Maríukirkjan í Efesus

 

Efesus fór í eyði á 15. öld. Borgin var á vesturströnd Litlu-Asíu, sem nú heitir Tyrkland. Þar eru miklar rústir úr fornöld, sem margir koma til að skoða. Lesendur Nýja testa­ment­isins þekkja borgina meðal annars af bréfi Páls postula til Efesus­manna og versun­um 1-7 í 2. kafla Opin­berunar­bók­arinn­ar. Og Jó­hann­es­ar guð­spjall kann að vera ritað í Efesus, því að þang­að flutt­ist guðspjallamaðurinn. Fyrir þeirri búsetu hans er að minnsta kosti mjög forn sögn (sjá til dæmis 9. kafla í De viris illustribus eftir Hieronymus kirkjufræðara og 20. kafla í 3. bók í Kirkjusögunni eftir Eusebius kirkjuföður), þótt auðvitað geri sumir fleira að álitum en aðrir (þar á meðal, hvort ræði um einn Jóhannes, eins og flestir álitu í gamla daga, eða fleiri).

Í Efesus stóð dómkirkja, sem var kennd við Maríu Guðsmóður. Það er elzta kirkjan með nafni hennar, sem vitað er um, líklega reist snemma á 5. öld. Ef kirkjur voru á þess­um tíma helgaðar til­teknu fólki, hafði það yfirleitt átt heima eða dáið á þeim stað. Þess vegna telja ýmsir, að María hafi flutzt til Efesus með postul­an­um Jóhannesi, sem í guð­spjalli sínu hafði eftir, hvað Kristur sagði við þau: Kona, nú er hann sonur þinn. – Nú er hún móðir þín (19.26-27).

Í þessari Maríukirkju mun 3. al­menna kirkju­þingið hafa verið haldið árið 431. Sam­þykktir þess eru varð­veitt­ar. Pius XI. páfi minntist þings­ins 1931 í bréfinu Lux veritatis. Einnig má lesa um það í Catholic Encyclopedia og Wikipedia, svo að tvær heimildir séu nefndar.

Meðfylgjandi er ljós­mynd af rúst­um Maríu­kirkjunnar.

Read Full Post »