Feeds:
Færslur
Athugasemdir

Archive for the ‘Kirkjufræðarar’ Category

    

Anselmus

    

Ófullgert, undervejs, not finished

Anselmus dó 21. apríl, sem er messu­dag­ur hans. Í Martyro­log­ium Rom­an­um stend­ur: “Cantuariæ, in Anglia, sancti Anselmi Episcopi, Con­fessor­is et Ecclesiæ Doctor­is, sanctitate et doctrina conspicui.” Anselm­us er sagð­ur hafa ver­ið tek­inn í helgra manna tölu 1492. Hann var út­nefnd­ur kirkju­frœð­ari 1720. Helg­ur dóm­ur hans var lagð­ur í skrín í Canter­bury, og sið­skipta­menn eyði­lögðu það.

Anselmus fœddist í Aosta á Norður-Ítalíu og ólst upp hjá ströng­um föð­ur, sem aftr­aði hon­um að ganga sem 15 ára í klaust­ur. En þó fór svo, að 1060 gerð­ist Anselm­us munk­ur í Bene­dikts­klaustr­inu í Bec í Normandí. Hann varð príor strax 1063 og lagði mikla stund á að auka mennt­un munk­anna, en sjálf­ur helg­aði hann sig um ára­bil rann­sókn á verk­um heil­ags Ágúst­ín­us­ar. Anselm­us var 1078 kjör­inn ábóti í klaustr­inu, enda þótti hann skara fram úr í þekk­ingu og hafði sam­ið stór­merki­leg rit í heim­speki og guð­frœði. Hann er stund­um kall­að­ur fað­ir eða fyr­ir­renn­ari skóla­spek­inn­ar, sem á við að­ferð hans til að nálg­ast úr­lausn við­fangs­efna. Sem ábóti þurfti Anselm­us að fást við ým­is ver­ald­leg mál­efni, sem snertu vöxt og við­gang klaust­urs­ins, einn­ig í Eng­landi, sem frá 1066 laut stjórn að­als­manna frá Normandí. Hann efldi mjög klaust­ur­skól­ann, og á 15 ár­um hans sem ábóti gengu 180 munk­ar í klaustr­ið. Hann vígð­ist 1093 sem erki­bisk­up af Kant­ara­borg en varð margt mót­drœgt, því að kon­ung­ar lands­ins vildu sjálf­ir ráða mestu í mál­efn­um heil­agr­ar kirkju. An­selm­us var því í út­legð 1097-­1100 og 1103-1106.

     

Abbaye Notre-Dame du Bec @ Normandie, France

Bautz, Friedrich Wilhelm @ Biographisch-Bibliographisches Kirchen­lexikon

Butler, Alban (18. öld) @ Eternal Word Television Network

Catholic News Agency

Catholic Online

D’Ambrosio, Marcellino @ The Crossroads Initiative

Den store danske @ Gyldendal

Eglise Catholique en France

Encyclopaedia Britannica 1911

Ferris, Tommy @ Doctors of the Catholic Church

Flottorp & Halvorsen @ Store norske leksikon

Heiligen-3s

Hughes, Marilynn @ Suit101

Jones, Terry @ Star Quest Production Network

Kathpedia

Kent, William @ The Catholic Encyclopedia (1907)

Mollen, Thomas @ Bistum Münster

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

Pius PP. X: Communium rerum (21. apríl 1909)

Rabenstein, Katherine @ St. Patrick Catholic Church, Washington DC

Sadler, Greg @ The Internet Encyclopedia of Philosophy

Santopedia

Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María

Stadlers Vollständiges Heiligenlexikon

Stanford Encyclopedia of Philosophy

Velocci, Giovanni @ L’Osservatore Romano 2008

Wikipédia (franska)

Wikipedia (hollenzka)

Wikipedia (ítalska)

Wikipédia (portúgalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Ökumenisches Heiligenlexikon

    

Auglýsingar

Read Full Post »

    

Ambrosius biskup

    

Ófullgert, undervejs, not finished

Messudagur Ambrosiusar er í rómversk-kaþólsku kirkjunni 7. desember. Í Martyrologium Romanum stendur: “Sancti Ambrosii Episcopi, Confessoris et Ecclesiæ Doctoris, qui pridie Nonas Aprilis obdormivit in Domino, sed hac die potissimum colitur, qua Mediolanensem Ecclesiam gubernandam suscepit.”

Ambrosius var af róm­versk­um að­als­ætt­um, fað­ir hans land­stjóri í Gallíu og krist­inn­ar trú­ar, þótt ekki léti hann skíra börn sín. En hann féll snemma frá, og þá flutt­ist ekkja hans með börn­in til Róm­ar. Þar lærði Ambros­ius með­al ann­ars grísku, mælsku­list, lög­frœði og bók­mennt­ir. Síð­an gerð­ist hann mál­fœrslu­mað­ur og dóm­ari en var 372 út­nefnd­ur land­stjóri á Norð­ur-­Ítalíu og hafði að­set­ur í Milano, sem þá var höf­uð­borg í vest­ur­hluta keis­ara­dœm­is­ins. Ár­ið 374 varð bisk­ups­laust í borg­inni, og til óeirða kom við kjör á nýj­um bisk­upi, því að Aríus­ar­villa átti á þeim tíma mik­il ítök. Ambros­ius flýtti sér nú til dóm­kirkj­unn­ar. Hann vildi sem land­stjóri stilla til frið­ar og hélt sköru­lega ræðu yf­ir mann­fjöld­an­um. En þá kall­aði barn úr hópn­um: “Ger­ið Ambros­ius að bisk­upi!” Hon­um til mik­ill­ar mœðu tóku all­ir und­ir. Ambros­ius hafði ekki enn ver­ið skírð­ur og leit­aði allra bragða til að víkj­ast und­an þess­um vanda, en bisk­up­ar í ná­grenn­inu og síð­ast keis­ar­inn sjálf­ur stað­festu kjör­ið. Hann tók því skírn og all­ar vígsl­ur kirkj­unn­ar, síð­ast bisk­ups­vígslu 7. desem­ber 374. Síð­an gaf hann all­ar eig­ur sín­ar fá­tœk­um og kirkj­unni og hóf að mennta sig í rit­um kirkju­feðr­anna. Ambros­ius var bisk­up á um­brota­tím­um, og sér­stak­lega urðu á hans dög­um mik­il átök um Ar­íus­ar­villu, sem hann snér­ist ein­dreg­ið gegn. Ís­lend­ing­ar þekkja ef til vill bezt til þessa bisk­ups úr sögu Guð­mund­ar góða, sem reynd­ar á ým­is­legt skylt með hon­um og taldi Ambros­ius vera sér­stak­an vin sinn á himnum.

   

Bautz, Friedrich Wilhelm @ Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon

Benedictus PP. XVI (ávarp 24. október 2007)

Catholic Online

Eglise Catholique en France

Encyclopaedia Britannica 1911

Ferris, Tommy @ Doctors of the Catholic Church

Heiligen-3s

Hughes, Marilynn @ Suit101

Jacobus de Voragine (13. öld) @ The Latin Library

Jones, Terry @ Star Quest Production Network

Kathpedia

Loughlin, James @ The Catholic Encyclopedia (1907)

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

O’Grady, Desmond @ Catholic Ireland

Orthodox Wiki

Rabeinstein, Katherine @ St. Patrick Catholic Church, Washington DC

Santi, beati e testimoni

Santopedia

Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María

Wikipedia (enska)

Wikipédia (franska)

Wikipedia (hollenzka)

Wikipedia (ítalska)

Wikipédia (portúgalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Ökumenisches Heiligenlexikon

    

Read Full Post »

    

Colantonio, St. Hieronymus og kisan      

Hellir Hieronymusar í Betlehem

     

Ófullgert, undervejs, not finished

Messudagur og dauðadagur Hieronymusar er 30. septem­ber. Í Martyro­log­ium Rom­an­um stend­ur: “In Bethlehem Iudæ de­positio sancti Hiero­nymi Presbyt­eri, Con­fessoris et Ecclesiæ Doctor­is, qui, omn­ium studia litter­ar­um adept­us ac probat­or­um Monach­or­um imitator fact­us, multa hæresum monstra gladio suæ doctrinæ confodit; demum, cum ad de­crepit­am usque vixiss­et ætatem, in pace quievit, sepult­usque est ad Præsepe Dom­ini. Eius corp­us, postea Romam delat­um, in Basilica sanctæ Mariæ Maior­is condit­um fuit.” Fœð­ing­ar­ár Hiero­nym­us­ar er ekki full­víst, og má finna ár­töl á bil­inu 329-­347 (Bene­dikt páfi sagði “um 347” í ávarpi 2007, sem gætu ver­ið nýj­ustu nið­ur­stöð­ur), og eins er með tvennu móti dán­ar­ár­ið, hvort var 419 eða 420. Marg­ir dreng­ir eru heitn­ir eft­ir þess­um helga manni, sem gefst vel, því að full tylft af þeim finnst í tölu dýr­linga. Til að­grein­ing­ar er kirkju­frœð­ar­inn all­oft kall­að­ur Euseb­ius Sophron­ius Hiero­nym­us eða kennd­ur við fœð­ing­ar­bœ sinn, Strido Dal­matiae, sem var nærri aust­ur­strönd Adría­hafs, en Got­ar eyddu hann ár­ið 379.

Á helgimyndum er Hieronymus gjarnan með ljón í eft­ir­dragi, þótt stund­um beri lít­ið á því: Ein­hverju sinni kom stórt ljón inn í munka­byggð­ina í Betle­hem og öskr­aði ægi­lega, svo að fólk allt tvístr­að­ist. Nema Hiero­nym­us, sem undr­að­ist þenn­an hávaða og fór til að skoða ljón­ið. Hann sá, að það stakk við, tók í lopp­una á því og fann þyrni, sem hann dró út. Ljón­ið varð að von­um þakk­látt og fylgdi hon­um síð­an. Skemmti­leg þver­stœða er, að það er oft­ast sýnt sem gæf­lynd­ur kött­ur, en sjálf­ur þótti Hiero­nym­us stríð­lynd­ur sem ljón, þeg­ar hann átti í rit­deil­um. Á helgi­mynd­um hef­ur kirkju­frœð­ar­inn oft kardínála­hatt, ann­að hvort á höfð­inu eða ekki all­fjarri sér. Að vísu get­ur engra kardínála á þeim tíma, en hann var skrif­ari og ráð­gjafi páf­ans og feng­inn til að fœra Heil­aga Ritn­ingu yf­ir á vand­að lat­ínu­mál, svo að hann er vel sœmd­ur af þess­um hatti. Á með­fylgj­andi mynd frá 15. öld eft­ir Niccolò Antonio Col­antonio er hvort tveggja á sín­um stað, ljón­ið og hatt­ur­inn. Einn­ig fylg­ir mynd úr helli heil­ags Hiero­nym­us­ar í Betle­hem, ör­skammt frá fœð­ing­ar­stað Krists. Með til­liti til þess að­set­urs, þótti í lok 13. ald­ar vel við eiga að búa Hiero­nym­usi leg­stað í höf­uð­kirkju hinn­ar al­sælu meyj­ar í Róm, Santa Maria Maggiore (sem geym­ir jötu Jesú­barns­ins), og þar er helg­ur dóm­ur hans enn varð­veittur.

     

Acta Sanctorum (Septembris, tomus VIII, p. 418-­688; prent­að 1762)

Agasso, Domenico @ Santi, beati e testimoni

American Catholic

Answers.com

Benedictus PP. XV: Spiritus Paraclitus (15. september 1920)

Benedictus PP. XVI: Ávarp 7. nóvember 2007

Benedictus PP. XVI: Ávarp 14. nóvember 2007

Butler, Alban (18. öld)

Catholic News Agency

Catholic Online

Church of St. John the Baptist, Edmond, Oklahoma

Cutts, Edward Lewes (1897)

Davidson, Ivor @ The Ecole Initiative

Den store danske @ Gyldendal

Duffy, Patrick @ Catholic Ireland

Dunney, Joseph (1945) @ Catholic Information Net­work

Eglise Catholique en France

Encyclopaedia Britannica 1911

Engelstoft, Laurits (1797)

Eternal Word Television Network

Fay, Terence SJ @ Catholic Ireland

Ferris, Tommy @ Doctors of the Catholic Church

Gœlzer, Henri Jules Ernest (1884)

Grützmacher, Georg (1901)

Grützmacher, Georg (1906)

Grützmacher, Georg (1908)

Heiligen-3s

Holy Spirit Interactive

Hughes, Marilynn @ Suit101

Jacobus de Voragine (um 1260)

Jones, Terry @ Star Quest Production Network

Kathpedia

Largent, Fr. Augustin (1913)

Lutheran Church, Missouri Synod

McLean, Jim @ St. Peter’s Church, Nottingham

Mollen, Thomas @ Bistum Münster

National Gallery @ London, England

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

Orthodox Wiki

Reinkens, Joseph Hubert (1864)

Saltet, Louis @ The Catholic Encyclopedia (1910)

Santopedia

Sigüenza, Frey José de (1595: ensk þýðing 1907)

Stadlers Vollständiges Heiligenlexikon

Store norske leksikon

Tilly, Michael @ Biographisch-Bibliographisches Kirchen­lexikon

Wikipedia (enska)

Wikipédia (franska)

Wikipedia (hollenzka)

Wikipedia (ítalska)

Wikipédia (portúgalska)

Wikipedia (pólska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Zöckler, Otto (1865)

Ökumenisches Heiligenlexikon

      

Read Full Post »

   

Bonaventura

    

Ófullgert, undervejs, not finished

Giovanni di Fidanza fœddist í Lazio á Ítal­íu, og finn­ast nefnd bæði ár­töl­in 1217 og 1221. Hann stund­aði nám í Par­ís 1236-­1242, fékk þá nafn­bót­ina meist­ari. Helztu kenn­ar­ar hans voru Alex­and­er frá Hal­es og síð­ar Jó­hann­es frá Roch­elle. Ein­hvern tíma á þess­um ár­um gekk hann í grá­brœðra­regl­una (O. F. M.) og tók sér nafn­ið Bona­vent­ura. Hann þáði 1248 prests­vígslu og fékk rétt­indi sem há­skóla­kenn­ari. Þeir heil­ag­ur Tómas frá Aquino, sem var af reglu prédik­ara­brœðra, fengu 1253 pró­fess­ors­embætti í guð­frœði við skóla þann, sem síð­ar nefnd­ist Sor­bonne. En nú kom upp ósætti á með­al kenn­ara, sem sum­ir vildu hvor­ug­an þenn­an hafa, því að báð­ir væru þeir í regl­um betli­munka. Vil­hjálm­ur frá Saint-Amour hélt því sjón­ar­miði eink­um fram, og rit­aði bók um mál­ið, og þurftu þá hin­ir einn­ig að setj­ast við rit­smíð­ar. Alex­and­er IV. páfi skip­aði svo nefnd kardínála til að lesa all­ar þess­ar bœk­ur, og varð nið­ur­stað­an sú að brenna bók Vil­hjálms. En Bona­vent­ura og Tóm­as voru sum­ar­ið 1257 út­nefnd­ir doktor­ar í guð­frœði, báð­ir álitn­ir ein­hverj­ir mestu dýrð­ar­menn skóla­spek­inn­ar, og bœttu lík­lega hvor ann­an upp, því að svo mik­ið sem Tóm­as vissi um Aristo­teles, vissi Bona­vent­ura um heil­ag­an Ágúst­ín­us, og svo frá­bær­lega rök­fast­ur sem Tóm­as var, svo djúpa skynj­un sýndi Bona­vent­ura. Ein­hverju sinni á Tóm­as að hafa heim­sótt hann, til að fá að skoða bœk­urn­ar, sem hann hefði sinn mikla vís­dóm úr. Þá opn­aði Bona­vent­ura bóka­herbergi sitt, og þar var ekk­ert inni nema róðu­kross. “Ég rann­saka bara hinn kross­festa Jes­úm Krist,” sagði hann. Heil­ag­ur Bona­vent­ura rit­aði á ár­un­um 1250-­1254 fjór­ar stór­merk­ar guð­frœði­bœk­ur með út­legg­ingu á rit­um Pét­urs Lom­bardi. Einn­ig skráði hann rit um and­leg­ar æf­ing­ar, ann­að með 48 fróm­um hug­leið­ing­um út frá lífi Krists, enn­frem­ur bók um hinn full­komna ná­unga­kær­leika, aðra um dyggð­ir, tvær um pínu Krists, eina um þekk­ingu á Kristi og enn aðra um leynd­ar­dóm Heil­agr­ar Þrenn­ing­ar. Þá er áhuga­verð bók um Guðs ríki, eins og því er lýst í dœmi­sög­um guð­spjall­anna. Og svona má lengi telja, því að heil­ag­ur Bona­vent­ura rit­aði geysi­mik­ið. Hann var 1257 kjör­inn yf­ir­mað­ur grá­brœðra­regl­unn­ar, sem nú taldi 35.000 brœð­ur. Þeir voru ekki í öllu sam­mála, en Bona­vent­ura þótti merk­ur stjórn­andi, fet­aði oft með­al­veg, efldi mennt­un grá­brœðra, setti reglu þeirra und­ir vernd al­sæll­ar Maríu meyj­ar og stjórn­aði henni frá París. Hann rit­aði Legenda Sancti Franc­isci, bæði hina stœrri og smærri, en brœðr­un­um var mik­ið áhuga­mál að skilja rétti­lega kenn­ingu stofn­anda síns. Páf­inn reyndi 1265 að skipa Bona­vent­ura í embætti erki­bisk­ups í York á Eng­landi. Það vildi hann ekki, og varð ekki úr. En 1272 út­nefndi Gregor­ius X. páfi hann kardín­ála­bisk­up af Albano og kvað fast á, að því yrði ekki hnik­að. Bona­vent­ura bað þá legát­ann, sem þetta kunn­gjörði, að hengja kardín­ála­hatt­inn á ná­lægt tré, því að hann væri að vaska upp og með blaut­ar hend­ur. Það kom nú í hlut hins nýja kardínála að und­ir­búa og sjá um síð­ara al­menna kirkju­þing­ið í Lyons, sem var hald­ið 1274, og sagði hann þá um vor­ið af sér embætti yf­ir­manns í reglu sinni. Þetta kirkju­þing náði þeim frá­bæra árangri að sætta og sam­eina róm­versku kirkj­una og þá grísk-orþó­doxu, og þeim við­ræð­um stjórn­aði Bona­vent­ura. Síð­an lifði hann í tvær vik­ur og dó, áð­ur en orþó­doxa kirkj­an sá sig um hönd og rifti samn­ingn­um.

Bonaventura var jarð­sung­inn í Lyons. En 160 ár­um síð­ar var byggð þar önn­ur kirkja, helg­uð Frans frá Assisi, og þang­að var ákveð­ið að flytja bein hans. Þá kom í ljós, að höf­uð­ið var al­veg eins og í lif­anda lífi, tung­an meira að segja rauð, sem þótti merki­leg jar­tein, og breidd­ist nú helgi hans út. Hann var síð­an tek­inn í dýr­linga tölu 1482, og 1588 var hann út­nefnd­ur kirkju­frœð­ari, venju­lega nefnd­ur Doctor Seraph­icus (um líkt leyti var í Róm stofn­að­ur kenn­ara­stóll til að fjalla um verk hans og þau gef­in út í vand­aðri heild­ar­út­gáfu). Húgen­otta­múg­ur réð­ist inn í dóm­kirkj­una í Lyons 1562, og var þá skríni Bona­vent­ur­as brennt. Höfð­inu tókst að bjarga, um sinn, en 1807 var því stol­ið. Hins veg­ar er ann­ar hand­legg­ur hans enn varð­veitt­ur í dóm­kirkj­unni í Bagno­regio, send­ur þang­að 1491 sem gjöf frá Frakka­kon­ungi. Messu­dag­ur og dauða­dag­ur kirkju­frœð­ar­ans er 15. júlí.

Verk eftir heilagan Bonaventura er meðal annars að finna hér: 1) Abbaye Saint Benoȋt de Port-Valaise í Sviss, 2) Biblioteca Franciscana í Portúgal, 3) Documenta Catholica Omnia, 4) Latin Library.

    

    

Bargellini, Piero @ Santi, beati e testimoni

Bautz, Friedrich Wilhelm @ Biographisch-Biblio­graph­isches Kirchen­lexikon

Catholic Information Network

Catholic Online

Deutsche Nationalbibliothek, Katalog der

Diogene, Il

Eglise Catholique en France

Encyclopaedia Britannica 1911

Ferris, Tommy @ Doctors of the Catholic Church

Fusaro, Diego @ Filosofico

Gilson, Etienne (la filosófia de San Buenaventura)

Heiligen-3s

Hughes, Marilynn @ Suit101

Kathpedia

Mollen, Thomas @ Bistum Münster

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

Open-Site Encyclopedia

Parocchio San Lorenzo, Sabbioni-Crema

Parrocchia San Bonaventura á Ítalíu

Riflessioni Enciclopedia

Robinson, Paschal OFM @ The Catholic Encyclopedia (1907)

Santopedia

Sapere á Ítalíu

Stanford Encyclopedia of Philosophy

Sixtus PP. IV: Superna caelestis (1482)

Sixtus PP. V: Triumphantis Hierusalem (1588)

Stadlers Vollständiges Heiligenlexikon

Wikipedia (enska)

Wikipédia (franska)

Wikipedia (ítalska)

Wikipédia (portúgalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Ökumenisches Heiligenlexikon

    

Read Full Post »

  

Ioannes Chrysostomus

  

Algengast mun að álíta heilagan Jóhann­es fœdd­an ár­ið 347, sem er reikn­að ár­tal en ekki full­víst, og nokkr­um ár­um skakk­ar að áliti sumra höf­unda. Hann ólst upp í stór­borg­inni Antiochia ad Oront­em (nú Antakya í Tyrk­landi suð­aust­an­verðu). Þeg­ar Jó­hann­es var ung­barn, dó fað­ir hans, her­for­ing­inn Secund­us, en ekkj­an Anthusa ól son þeirra upp í krist­inni trú og kom hon­um til mennta.

Jóhannes náði meðal annars glæsilegum árangri í mælsku­list (við­ur­nefn­ið Chryso­stom­os þýð­ir gull­munn­ur), og hann hugð­ist í fyrstu leggja fyrir sig lög­vís­indi. Krist­in­dóm­ur varð þó yf­ir­sterk­ari. Hann hóf að læra guð­frœði og munka­lifn­að hjá Dio­dor­osi, sem þá kenndi í Anti­okkíu en síð­ar varð bisk­up í Tars­us. Jó­hann­es lét ekki skír­ast fyrr en á þrí­tugs­aldri, sem þá var al­gengt, hjá heil­ög­um Melet­iusi bisk­upi (d. 381), sem hafði djúp áhrif á hann. Ná­lægt ár­inu 375 varð hann ana­gnost­es í söfn­uð­in­um, sem merk­ir les­ari. Þeirri þjón­ustu fylgdi bæði helgi­hald og trú­frœðsla. Skömmu síð­ar dó móð­ir Jó­hann­es­ar, sem hann hafði lit­ið til með. Hann varð sjálfs sín herra, hélt til fjalla og lifði í sex ár sem mein­læta­mað­ur. Fyrstu fjög­ur ár­in naut hann leið­sagn­ar hjá göml­um, sýr­lenzk­um munki en var næstu tvö ár ein­setu­mað­ur í helli. Hann flutt­ist aft­ur til Anti­okkíu ár­ið 381, því að heilsu hans var far­ið að hraka, og sama ár vígði Mel­et­ius hann til djákna. Því starfi gegndi hann í fimm ár, og þá var Flavian­us orð­inn bisk­up í borg­inni. Reynd­ar var söfn­uð­ur­inn á dög­um þess­ara bisk­upa klof­inn: Aríus­ar­villa var út­breidd, sum­ir vildu feta með­al­veg varð­andi hana, aðr­ir halda fast við hreina trú sam­kvæmt Nikeu­játn­ing­unni frá 325, og fleiri menn voru bisk­up­ar kall­að­ir (sjá hér og hér).

Flavianus vígði Jóhannes til prests ár­ið 386, og næstu tólf ár að­stoð­aði hann bisk­up­inn, eink­um með því að taka að sér pré­dik­an­ir, en starf­aði ann­ars mest við að rétta fá­tœk­um hjálp­ar­hönd og ekki sízt rann­­saka ritn­­ing­­arn­­ar. Því að hann lang­aði til að skýra út all­ar þess­ar bœk­ur á svo al­þýð­leg­an hátt, að all­ir gætu skil­ið þær bók­staf­lega og haft gagn af þeim í dag­legu lífi. Ár­ið 387 gaus upp mik­il óánægja með skatta, sem Theo­dos­ius I. keis­ari hafði lagt á, og stytt­ur af hon­um og fjöl­skyldu hans voru brotn­ar. Þá flutti Jó­hann­es 21 pré­dik­un, til að stilla til frið­ar, og eru þær nefnd­ar De stat­uis ad pop­ul­um Anti­ochenum. Smám sam­an varð hann víð­kunn­ur sem prédikari.

Nektarius patríarki í Konstantínópel dó 397. Þá var Arcad­ius keis­ari (d. 408), og hann gerði Jó­hann­esi orð, að hann skyldi taka við embætt­inu. Þessi keis­ari þótti eng­inn skör­ung­ur. Í hans tíð réðu miklu kona hans, Aelia Eudoxia (d. 404), geld­ing­ur­inn Eutrop­ius (d. 399) og síð­ar her­for­ing­inn Anthem­ius. Jó­hann­es var ófús að þiggja patrí­arka­dœm­ið, en hon­um tjó­aði ekki að neita. Theo­phil­us patrí­arki í Alex­andríu (d. 412), sem sjálf­ur vildi hafa meira að segja um ráð­stöf­un á þess­ari veg­semd, vígði hann ófús 26. febr­úar 398.

Heilagur Jóhannes hófst handa í eigin ranni og skar vægð­ar­laust nið­ur eyðslu­semi og veizlu­höld á veg­um patrí­arka­dœm­is­ins og pre­láta en not­aði pen­ing­ana í þágu hinna snauðu, með­al ann­ars til að stofna spít­ala fyr­ir fá­tœkt fólk og að­komu­menn. Hann lifði spart og gagn­rýndi mjög óhófs­lifn­að, ekki sízt fram­ferði kven­fólks við hirð­ina, sem Eudox­ia keis­ara­ynja tók til sín, og þar eign­að­ist patrí­ark­inn hættu­leg­an óvin. Hann krafð­ist einn­ig sið­bót­ar af prest­um, sem sum­ir misstu kjól og kall og undu því illa. Gain­as hét got­neski her­stjór­inn í Kon­stant­ínópel (d. 400), og Jó­hann­es veitt­ist að ráðs­mennsku hans, auk þess sem mað­ur­inn var hall­ur und­ir trú­vill­ing­inn Aríus (d. 336). Þau Eudox­ia gerðu banda­lag gegn Eutrop­iusi og fengu velt hon­um úr valda­stóli. Jó­hann­es tal­aði máli hans (sjá hér og hér), og ávann hon­um gálga­frest, en senn var geld­ing­ur þessi líf­lát­inn, þótt sam­verka­mönn­um hans væri þyrmt. Theo­phil­us í Alex­andríu hafði snú­izt gegn fjór­um munk­um fyr­ir að styðja kenn­ing­ar Origen­es­ar (d. 254). Þeir flúðu ár­ið 402 á náð­ir Jó­hann­es­ar, sem tók við þeim, og það spillti enn sam­bandi patrí­arkanna.

Jóhannes Chrysostomos eignaðist þann­ig á fá­um ár­um valda­mikla óvild­ar­menn. Sum­ir kalla hann kjark­mik­inn en aðr­ir ófor­sjál­an, en hann gleymdi að minnsta kosti ekki hug­sjón­um sín­um. Eudox­ia drottn­ing og Theo­phil­us patrí­arki snéru nú bök­um sam­an: Hann var ár­ið 403 kvadd­ur til Kon­stant­ínópel, til að fjalla um mál munk­anna fjög­urra. Hann kom ekki fá­menn­ur, eins og til hafði tal­azt, held­ur hafði með sér 29 bisk­upa, sem all­ir voru hon­um hlið­holl­ir. Og frek­ar en að ræða um munk­ana, efndu þess­ir bisk­up­ar til þings og tóku til úr­skurð­ar ótal kær­ur á Jó­hann­es patrí­arka, og þykja fæst­ar þeirra vel grund­að­ar. Hann neit­aði að við­ur­kenna þessa sam­komu, og stefndi til sín enn fleiri bisk­up­um úr ná­læg­um héruð­um. Drottn­ing og Theo­phil­us höfðu hins veg­ar plœgt svo vel jarð­veg­inn við hirð­ina, að Arcad­ius keis­ari féllst að lok­um á þau álykt­ar­orð að­komu­bisk­up­anna, að Jó­hann­esi væri vik­ið úr embætti. Hann gaf sig á vald her­mönn­um, sem flytja áttu hann í út­legð. Ella stefndi í blóðs­út­hell­ing­ar, því að al­þýða fólks studdi hann. En á þeirri nóttu varð jarð­skjálfti, sem drottn­ing leit á sem tákn um reiði Guðs. Hún fékk því mann sinn til að kalla Jó­hann­es heim, en Theo­phil­us hvarf á braut í skynd­ingu. Frá þess­ari af­setn­ingu og gerð­um hins síð­ar­nefnda seg­ir víða, með­al ann­ars í bréfi frá Jó­hann­esi til heil­ags Inno­cent­ius­ar páfa (d. 417), sem bar til­ætl­að­an árangur.

Brátt urðu greinir með drottningu og Jóhann­esi, sem ekki brást frek­ar en endra­nær þeirri skyldu að vanda um við háa sem lága. Ár­ið 404 sendi keis­ar­inn hann aft­ur í út­legð og valdi hon­um stað aust­ur í Kákasus­fjöll­um. En mál­efni patrí­ark­ans gleymd­ust ekki. Arsac­ius hafði ver­ið skip­að­ur í hans stað ár­ið 404, rosk­inn mað­ur og bróð­ir Nektar­ius­ar sál­uga patr­íarka, en hann fékk óblíð­ar við­tök­ur hjá mörg­um og dó haust­ið 405. Eft­ir fjög­urra mán­aða þóf, tók Atticus við af hon­um á út­mán­uð­um 406 og þótti vera grimm­ur and­stœð­ing­um sín­um. Lít­ill frið­ur var lengi um það bisk­ups­kjör, og þó sat hann tvo ára­tugi á stóli sín­um. Páf­­inn og Honor­­ius keis­­ari í vest­­ur­­hluta rík­­is­­ins gerðu ár­­ið 405 út sendi­nefnd, til að krefja Arcad­ius keisara um leið­rétt­ingu á máli Jó­hann­es­ar, en hún fékk ekki að ljúka er­indi sínu. Sam­skipti kirkj­unn­ar í Róm við Theo­phil­us í Alex­andríu urðu einn­ig mjög erf­ið. Jó­hann­es undi illa hlut sín­um og sendi úr út­legð­inni fjöl­mörg bréf, með­al ann­ars til hefð­ar­fólks í rík­inu. Þess vegna var ákveð­ið að flytja hann enn lengra burtu, til Abkhaz­íu við Svarta­haf. Ferða­lag­ið var erf­itt, og her­menn ráku hann vægð­ar­laust áfram. Á leið­inni ör­magn­að­ist hann og komst aldrei á leið­ar­enda. Þeg­ar séð varð, til hvers dró, var hon­um þó kom­ið til kirkju, svo að hann gæti með­tek­ið sakra­ment­ið. Síð­ustu orð hans voru δόξα τῷ θεῷ πάντων ἕνεκεν: Guði sé lof fyr­ir allt.

Heilagur Jóhannes dó í borg­inni Comana Pontica á kross­messu 14. septem­ber. Svo að messa hans falli ekki í skugg­ann af þeirri há­tíð, er hún í róm­versk-kaþólsku kirkj­unni sung­in 13. septem­ber (á fyrri tíð hins veg­ar 27. jan­úar, því að þann dag kom Procl­us bisk­up með helg­an dóm hans til Kon­stant­ínópel, eft­ir að patrí­ark­inn hafði leg­ið á 35. ár í gröf sinni, sjá 45. kafla í VII. bók hjá Socratesi). Inno­cent­ius páfi hafði ár­ið 414 veitt hon­um fulla upp­reisn. Frá 438 var helgi patrí­ark­ans op­in­ber­lega við­ur­kennd, og á al­menna kirkju­þing­inu í Chal­cedon 451 var hann tal­inn til kirkju­feðra, en 1568 út­nefndi heil­ag­ur Pius V. páfi hann sem kirkju­frœð­ara. Í orþó­dox­um kirkj­um er helzti messu­dag­ur Jó­hann­es­ar 13. nóvem­ber. Í Martyro­log­ium Roman­um stend­ur við 14. septem­ber: “Apud Coman­am, in Ponto, natalis sancti Ioannis, Episcopi Con­stant­inopolit­ani, Con­fessor­is et Ecclesiæ Doctor­is, propter aureum elo­quentiæ flumen cogno­mento Chrysostomi; qui, ab inimicorum factione in exsil­ium eiect­us, et, cum e sancti Inno­centii Primi, Summi Pontificis, decreto inde re­vocaretur, in itinere, a custodi­enti­bus militi­bus multa mala per­pessus, animam Deo reddidit. Eius autem festivitas sexto Kalendas Februarii celebrat­ur, quo die sacrum ipsius corpus a Theo­dosio iuniore Con­stant­ino­polim fuit translat­um. Hunc vero præ­clar­issim­um divini verbi præ­conem Pius Papa Decimus cælestem Orat­or­um sacror­um Patron­um de­claravit atque constituit.” Helg­ur dóm­ur patrí­ark­ans var flutt­ur frá Kon­stant­ínóp­el til Róm­ar á veg­um kross­fara ár­ið 1204, en Jó­hann­es Páll II. páfi skil­aði hon­um 27. nóvem­ber 2004. Það tog­að­ist á, að hinn heil­agi mað­ur hafði sjálf­ur ósk­að sér þess að mega hvíla nærri Pétri post­ula, en í aust­ur­kirkj­um voru hin­ir fornu beina­flutn­ing­ar ætíð illa rœmd­ir. Höf­uð Jó­hann­es­ar er nú varð­veitt í klaustr­inu Vatopedi á Athos­skaga í Grikk­landi norð­aust­an­verðu. Þar verða jar­teinir.

Skiptar skoðanir eru um, hvort telja eigi heil­ag­an Jó­hann­es hafa ver­ið písl­ar­vott. Harð­neskju­leg með­ferð dró hann að sönnu til dauða, eins og trú­lega var fyr­ir­sjá­an­legt, en hann var ekki dœmd­ur dauða­sek­ur eða tek­inn af lífi. Í róm­versk-kaþólsku kirkj­unni er ekki lit­ið á hann sem písl­ar­vott, frek­ar en aðra kirkju­frœð­ara, sem varð­ar helgi­siði á messu­dög­um hins heil­aga fólks. En mikl­ar písl­ir fékk hann að bera, og það kem­ur skýrt fram í fram­an­skráðri til­vitn­un í Martyro­log­ium Rom­anum.

Heilagur Jóhannes skýrði skipulega út með pré­dik­un­um marg­ar bœk­ur úr Bibl­íunni, vers fyr­ir vers, sem hef­ur varð­veitzt vel. Með­al hinna helztu má nefna: Fyrsta Móse­bók (67 lestrar), Sálm­arn­ir (59), Matt­eus­ar­guð­spjall (90; krœkj­urn­ar hér vísa til út­gáfu á ensku hjá New Ad­vent), Jó­hann­es­ar­guð­spjall (88), Post­ula­sag­an (55), Róm­verja­bréf­ið (32), Fyrra Kor­intu­bréf (44+1), Síð­ara Kor­intu­bréf (30), Gal­ata­bréf­ið (6), Efes­us­bréf­ið (24+1), Fil­ippí­bréf­ið (15+1), Kól­ossu­bréf­ið (12), Fyrra Þessa­lon­íku­bréf (11), Síð­ara Þessa­lon­íku­bréf (5), Fyrra Tímó­teus­ar­bréf (18+1), Síð­ara Tímó­teus­ar­bréf (10), Tít­us­ar­bréf­ið (6), Fíle­mons­bréf­ið (3+1) og Hebr­ea­bréfið (34+1). Rit­ar­ar skrif­uðu nið­ur eft­ir hon­um, frek­ar en þetta sé af hans hálfu skráð fram­setn­ing. Merk eru einn­ig skrif hans um prests­dóm (6 bœkur), og hann hvatti fólk til að efla munk­lífi en varna ung­um mönn­um ekki að feta þá braut. Þá samdi hann merki­lega helgi­siði. Reynd­ar er flest frá hendi patrí­ark­ans heil­næmt og oft­ast sígilt, en hvöss um­mæli hans um Gyð­inga hafa stund­um ver­ið tek­in úr sínu sögu­lega sam­hengi.

Verk heilags Jóhannesar er meðal ann­ars að finna hér: i) Abbaye Saint-­Benoȋt de Port-­Valais, ii) Christian Classics Ethereal Library (Nicene and Post-­Nicene Fathers, Series I, Volumes IX-­XIV), iii) Docu­menta Catholica Omnia, iv) Eternal Word Tele­vision Net­work (nr. 161-­162, 206-­207, 368-­423, 426-­461, 464-­475, 480-­485, 498-­499, 574-­577, 975-­978, 995-­997 og 1002-­1003), v) New Ad­vent, vi) Wiki­source (enska).

Hjón nokkur í Konstantínópel voru áhangend­ur trú­vill­ings­ins Mace­don­ius­ar. Svo vildi til, að mað­ur­inn varð áheyr­andi að því, þeg­ar heil­ag­ur Jó­hann­es út­list­aði guð­dóm­inn, og iðr­að­ist hann nú villu sinn­ar. En það vildi kon­an ekki gera. Þá verð ég að skilja við þig, sagði mað­ur­inn, og hún lét loks und­an. Það var þó að­eins í orði kveðnu. Fljót­lega þurfti hún að fara í messu hjá Jó­hann­esi, hafði vinnu­konu sína með og lét hana við alt­ar­is­göng­una lauma brauð­­bita í lófa sér, til að kom­­ast hjá að með­taka sakra­ment­ið, en reyndi jafn­framt að vera sem und­ir­leit­ust, svo að svik­anna yrði ekki vart. Nú stakk hún hinu óhelg­aða brauði upp í sig og beit í, en þá var það orð­ið að steini. Kon­an varð skelf­ingu lost­in og ját­aði synd sína grát­andi. Steinn­inn var und­ar­leg­ur á lit­inn og í hon­um tanna­för. Ef þú ekki trú­ir þessu, get­urðu sjálf­ur skoð­að hann í dóm­kirkj­unni, skráði Sozo­men­us í 5. kafla 8. bók­ar af kirkju­sögu sinni, en sú bók er mik­il­vœg heim­ild um Jó­hann­es Krysostom­us, höf­und­ur fœdd­ur ná­lægt ár­inu 400 og mátti hafa góða frá­sögn. Theo­dor­et­us (d. um 457) rit­aði einn­ig um patrí­ark­ann í 5. bók af sinni kirkjusögu. Pallad­ius bisk­up (f. um 363) er enn einn höf­und­ur­inn, sem sagði frá hon­um, og það er bita­stœð­asta bókin.

    

    

Albert, Paul (1858)

American Catholic

Ameringer, Thomas Edward (1921)

Anderson, Galusha (1903)

Bargellini, Piero @ Santi, beati e testimoni

Bartólomeus patríarki í Konstantínópel (umburðarbréf 9. nóvem­ber 1998)

Baur, Chrysostom OSB (1907)

Baur, Chrysostom OSB @ The Catholic Encyclopedia (1910)

Behr, Fr. John @ St. Vladimir’s Theological Seminary

Benedictus PP. XVI (bréf 10. ágúst 2007)

Benedictus PP. XVI (ávarp 19. september 2007)

Benedictus PP. XVI (ávarp 26. september 2007)

Bergier, Jean Baptiste (1856)

Borovoi, Vitali erkiprestur í Moskvu (prédikun 9. febrúar 1977)

Bradshaw, David @ University of Kentucky

Bradshaw, Rob @ Early Church

Catholic Information Network

Catholic News Agency

Catholic Online

Chase, Frederic Henry (1887)

Coptic Orthodox Church Network

Damick, Andrew @ The Saint John Chrysostom Web­page

Den store danske @ Gyldendal

Duffy, Patrick @ Catholic Ireland

Eglise Catholique en France

Ekumeníska patríarkadœmið í Konstantínópel

Encyclopaedia Britannica 1911

Eternal Word Television Network

Ferris, Tommy @ Doctors of the Catholic Church

Ford, David @ St. Tikhon’s Orthodox Theological Seminary

Gennadius Scholasticus (5. öld; 30. kafli)

Heiligen-3s

Hemphill, Wesley Lynn (1916)

Holy Spirit Interactive

Hughes, Marilynn @ Suit101

Johnson, Edwin (1873)

Jones, Terry @ Star Quest Production Network

Kathpedia

Kiefer, James @ The Society of Archbishop Justus

Kohler & Ginzberg @ The Jewish Encyclopedia

Martin, Étienne (1860, 1. bindi)

Martin, Étienne (1860, 2. bindi)

Mollen, Thomas @ Bistum Münster

Neander, August (1822, 2. bindi)

Neander, August (1832, 1. bindi endurskoðað)

Newman, John Henry (1873)

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

Ohleyer, Leo Joseph (1921)

Orthodox Church in America

Orthodox Wiki

Perthes, Friedrich Matthaeus (ensk þýðing frá 1854)

Puech, Aimé (4. útgáfa 1905)

Pullan, Leighton (1921)

Schaff, Philip (1891)

Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María

Stadlers Vollständiges Heiligenlexikon

Stephens, William Richard Wood (1872)

Store norske leksikon

Thierry, Amédée (1872)

Uthemann, Karl Heinz @ Biographisch-Bibliographisches Kirchen­lexikon

Walter, William Joseph (1842)

Wikipedia (enska)

Wikipédia (franska)

Wikipedia (ítalska)

Wikipédia (portúgalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Willey, John Heston (1906)

Ökumenisches Heiligenlexikon

   

Read Full Post »

   

Beda prestur

   

Gröf Beda kirkjufræðara

   

Rúsitir af klaustrinu í Jarrow

   

“Ég, Beda, þjónn Krists og prest­ur í klaustri hinna bless­uðu post­ula Péturs og Páls, sem er í Wear­mouth og í Jarrow… fœdd­ist í ná­grenni við téð klaust­ur. Þeg­ar ég var sjö ára, sendu ætt­ingj­ar mín­ir mig til náms hjá hin­um virðu­lega Bene­dikt ábóta [d. 690] og síð­ar Coel­frid ábóta [d. 716]. Síð­an hef ég ætíð dval­ið í þessu klaustri og var­ið öll­um kröft­um mín­um til að gaum­gæfa ritn­ing­arn­ar. Ásamt því að gæta skyldu­verka minna sem munk­ur og syngja á hverj­um degi í kirkj­unni, hef­ur helzta ánægja mín ver­ið að læra, kenna og skrifa. Þeg­ar ég var á nítjánda ári, varð ég djákni, og á þrítug­asta ári prest­ur, hvort tveggja með vígslu Jó­hann­es­ar bisk­ups [d. 721] og að boði Coel­frids ábóta…” Þetta seg­ir í við­bœti á eft­ir kirkju­sögu Beda prests, og er rit­að ár­ið 731. Hann tel­ur einn­ig upp helztu rit­verk sín og seg­ist vera 59 ára að aldri. Tví­bura­klaustr­in að fram­an voru á Norð­ymbra­landi í Eng­landi norð­aust­an­verðu. Wear­mouth var eldra og helg­að sankti Pétri. Jarrow var helg­að sankti Páli, og þang­að flutt­ist dreng­ur­inn Beda við stofn­un þess 682 og dvald­ist þar alla tíð síð­an. Báð­ir fyrr­nefnd­ir ábót­ar voru heil­ag­ir haldn­ir, og Beda rit­aði um ævi­fer­il þeirra. Jó­hann­es vígslu­fað­ir Beda var bisk­up í Hex­ham, hann einn­ig í tölu heil­agra. Bene­dikts­munk­ar vinna flest­ir ein­hver líkam­leg störf til við­bót­ar and­legri iðju, og Beda finnst kall­að­ur bakari.

Skömmu eftir að klaustrið í Jarrow var stofn­að, kom upp drep­sótt, svo að eng­ir lifðu þar af, sem kunnu að lesa og syngja, nema Coel­frid ábóti og dreng­ur­inn Beda, en í sam­ein­ingu létu þeir tíða­gerð­ir og messu­söng aldrei falla nið­ur. Brátt fjölg­aðí þó munk­um, og komst tala þeirra í klaustr­un­um tveim­ur upp í 600, auk þess sem þau urðu vel stœð og eign­uð­ust góð­an bóka­kost. Coel­frid lét af­rita hina latn­esku þýð­ingu Hiero­nym­us­ar kirkju­föð­ur á Biblí­unni, hverja ein­ustu bók henn­ar, og hafði Beda um­sjón með því verki. Sitt ein­tak­ið var gert handa hvoru klaustr­inu, en þriðja ein­tak­ið var handa páf­an­um. Coel­frid fór með það sjálf­ur en sagði áð­ur af sér ábóta­dœmi, og í þeirri för dó hann. Hand­rit­ið komst þó á leið­ar­enda og er enn varð­veitt (Codex Amiat­­in­us). Það þyk­ir ágæta vel gert og text­inn mik­il­vœgur.

Heilagur Beda rit­aði 25 bœk­ur með Biblíu­skýr­ing­um. Þekkt­asta verk hans er Historia Ecclesi­astica gentis Anglorum, fimm binda kirkju­saga Eng­lands, sem þyk­ir byggj­ast á frœði­leg­um kröf­um um notk­un heim­ilda (hann til­tók þær og greindi á milli sann­inda og sagna). Hann var snjall reikn­ings­mað­ur, samdi fingra­rím og páska­töfl­ur nokkr­ar ald­ir fram í tím­ann (á þeim var rugl­ing­ur, sem hann vildi út­rýma), varð auk held­ur fyrst­ur til að miða tíma­tal við fœð­ingu Krists. Hann rit­aði um sálma, mál­vís­indi, stjörnu­frœði, eðl­is­frœði, veð­ur­frœði og fleiri nátt­úru­vís­indi. Hann skráði heil­agra manna sög­ur. Hin þekkt­asta þeirra fjall­ar um heil­ag­an Cuth­bert (d. 687). Oft­ar er þó vitn­að til kafla í kirkju­sög­unni, sem fjall­ar um Gregor­ius mikla. Beda rit­aði eink­um á lat­ínu en einn­ig á móð­ur­máli sínu. Hann var af eng­il­sax­nesku kyni og tal­aði það af­brigði forn­ensku, sem kennt er við heima­hér­að hans. Marg­ir komu til Jarrow til að nema af hon­um eða leita ráða hans. Í verk­um hans er með­al ann­ars að finna fróð­leik um nor­ræn efni.

Fá­um ár­um eftir að Beda dó, kom upp helgi hans. Því mun með­al ann­ars hafa kom­ið áleið­is heil­ag­ur Boni­fat­ius erki­bisk­up og post­uli Þýzka­lands (d. 754). Hann bar mikla virð­ingu fyr­ir prest­in­um. Það má sjá í bréfi, sem hann rit­aði Huet­bert ábóta í Wear­mouth, og tveim­ur bréf­um, sem hann sendi Eg­bert erki­bisk­upi í York (bréf­in hér, nr. 33-­34 og 38). Beda hafði kennt hin­um síð­ast­nefnda, sem stofn­aði skóla og frœddi í sama anda og læri­fað­ir hans hafði gert.

Beda var 1899 út­nefnd­ur kirkju­frœðari. Messu­dag­ur hans og dauða­dag­ur er 25. maí. Cuth­bert læri­sveinn hans og síð­ar ábóti í Jarrow sagði frá síð­ustu dægr­um meist­ara síns, sem var skamma hríð veik­ur, og síð­ustu orð hans voru: “Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.” Helgi­sögn, sem gera má að álit­um, segir frá munki, sem fékk það verk­efni að semja graf­skrift yf­ir Beda. Hann rak í vörð­urn­ar, þeg­ar hann hafði skrif­að: Hac sunt in fossa / Bedae… Munk­ur­inn ákvað að sofa á fram­hald­inu, en morg­un­inn eft­ir hafði eng­ill bœtt við orð­un­um: venera­bilis ossa. Svo er rit­að á gröf kirkju­frœð­ar­ans, og með því auk­nefni er hann bezt þekktur. Í Martyro­logium Rom­anum stend­ur: “Girvi, in Anglia, transitus sancti Bedæ Venera­bilis, Pres­byteri, Con­fessoris et Ecclesiæ Doctoris, sanctitate et eruditione celeberrimi. Ipsius autem festum recolitur sexto Kalendas Iunii.”

Helgur dómur Beda var varð­veitt­ur í Jarrow (skammt frá borg­inni New­castle), unz hon­um var stol­ið ná­lægt ár­inu 1020 og kom­ið fyr­ir í dóm­kirkj­unni í Dur­ham, og þar er hann enn, en helgi­skrín­ið var að vísu eyði­lagt á sið­skipta­tím­an­um. Nú­ver­andi gröf er frá ár­inu 1831, sjá ljós­mynd. Með­fylgj­andi mál­verk af Beda, þeg­ar hann var að lesa fyrir sitt síð­asta verk (glat­aða þýð­ingu á guð­spjalli Jó­hann­es­ar yf­ir á forn­ensku), gerði James Doyle Pen­rose (1862-­1932) ná­lægt ár­inu 1902. Einn­ig fylg­ir ljós­mynd frá Jarrow, klaustr­ið lagt nið­ur í tíð Hen­riks VIII. kon­ungs og nú í rúst­um, en á svæð­inu hef­ur ver­ið byggð Páls­kirkja, og á ein­um vegg henn­ar er elzti steindi gluggi í heimi, eitt­hvað 1.400 ára gam­all. Þar hjá er einnig safnið Bede´s World. Vík­ing­ar rændu klaustr­ið ár­ið 794. Það hafði þótt eitt mesta lær­dóms­set­ur í Evrópu norð­an Ítalíu.

Verk eftir Beda er meðal annars að finna hér: i) Biblio­theca August­ana, ii) Christian Classics Ethereal Library, iii) Docu­menta Catholica Omnia, iv) Latin Library, v) Library of Liberty, vi) Medieval Source Book (Paul Halsall), vii) North­vegr Foundation, viii) Sacred Texts Archive.

   

   

About.com

Acta Sanctorum (Maii, tomus VI, p. 718-723, prentað 1688)

Agasso, Domenico @ Santi, beati e testimoni

Bautz, Friedrich Wilhelm @ Biographisch-Biblio­graphisch­es Kirchen­lexikon

British Broadcasting Corporation

Browne, George Forrest (1879)

Butler, Alban @ Eternal Word Television Network

Catholic Church of St. John the Baptist @ Edmond, Okla­homa

Catholic Online

Columbia Encyclopedia

Corrêa de Oliveira, Plinio @ Tradition in Action

Crossroads Initiative

Dearmer, Percy @ Project Canterbury

Eglise Catholique en France

Encyclopaedia Britannica 1911

Ferris, Tommy @ Doctors of the Catholic Church

Gloria.tv (Angelo prestur 27. maí 2009)

Heiligen-3s

HistoryNet

Hughes, Marilynn @ Suit101

Jacobus de Voragine (um 1260)

Jones, Terry @ Star Quest Production Network

Kathpedia

Keck, Karen Rae @ The Ecole Glossary

Kiefer, James @ Satucket Software

Memorial University

Mollen, Thomas @ Bistum Münster

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

Orthodox Wiki

Rabenstein, Katherine @ St. Patrick Catholic Church, Washington DC

Santopedia

Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María

Stadlers Vollständiges Heiligen­lexikon

St. Bede´s Episcopal Church, Santa Fe

Thurston, Herbert @ The Catholic Encyclopedia (1907)

Wikipedia (enska)

Wikipédia (franska)

Wikipedia (hollenzka)

Wikipedia (ítalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Ökumenisches Heiligenlexikon

Read Full Post »

    

Basilios mikli

    

Βασίλειος fœddist í borginni Caesarea Mazaca í hér­að­inu Cappa­dociae í Litlu-Asíu (nú Kayseri í miðri Ana­toliu í Tyrk­landi). For­eldr­ar hans hétu Basil­íus og Emme­lia, og bæði voru þau tek­in í heil­agra manna tölu ásamt fimm börn­­um sín­um og móð­ur hans, en fað­ir Emmeliu varð písl­ar­vott­ur. Basil­íus yngri naut ágætr­ar skóla­göngu, bæði í Kon­stantín­ópel og Aþenu. Síð­an hélt hann til heima­borg­ar sinn­ar og lét skír­ast 356. Hann ferð­að­ist næst um Sýr­land, Egypta­land, Palest­ínu og Mesó­pót­amíu, til að kynna sér ein­setu, klaust­ur og kristni­hald. Hann stofn­aði 358 til munk­líf­is í Annesi á bökk­um ár­inn­ar Iris (nú Niks­ar í Norð­ur-Tyrk­landi). Þetta var fyrsta klaust­ur í Litlu-Asíu, þótti strangt, og ekki mun Basil­ius hafa dreg­ið af sér við mein­læti. Þang­að réð­ist með hon­um vin­ur hans, Gregor­ius Nazi­anzus (330-389), sem einn­ig átti eft­ir að verða heil­ag­ur kirkju­frœð­ari. Þeir rann­sök­uðu með­al ann­ars Biblí­una og rit kirkju­feðr­­anna, og sam­an rit­uðu þeir ár­ið 360 bók­ina Philo­kalia, með ágripi af verk­um Origen­es­ar. Sömu­leið­is samdi Basil­íus Regulae fusius tractatae, með leið­bein­ing­um um munk­lífi, og áttu regl­ur þess­ar síð­ar eft­ir að verða grund­völl­ur að klaust­ur­haldi víð­ast í aust­ur­kirkj­­unni (að sumu leyti byggð­ar á hug­mynd­um eft­ir heil­ag­an Pachom­ius [d. 348] en tals­vert breytt­ar). Hann gerði með­al ann­ars ráð fyrir hjálp við sjúka og fá­tœka og jafn­vel að­stoð við mennt­un fólks. Nú ágerð­ust deil­ur um Aríus­ar­vill­una, og Basil­íus reyndi í fyrstu að leita mála­miðl­un­ar, sem ekki bar árang­ur, og fyllti hann síð­an flokk þeirra, sem ein­dreg­ið héldu sig við Níkeu­játn­ing­una, sem hafði ver­ið sam­þykkt 325. Það átti eft­ir að verða hlut­skipti hans að berj­ast lengi gegn Arí­us­ar­villu, sem oft naut stuðn­ings við hirð keis­ar­anna og var á þeim tíma bor­in fram með tals­verð­um yf­ir­gangi. Basil­íus var vígð­ur til prests um 363, og flutt­ist 365 al­fari til Caes­area, til að að­stoða Eusebius erki­bisk­up, sem dó 370, og var hann þá kjör­inn í hans stað og vígð­ur 14. júní. Á með­al bóka eft­ir þenn­an kirkju­frœð­ara er Hexaë­meron, um sköp­un heims­ins, ann­að rit um Jes­aja spá­mann, enn ann­að með 13 prédik­un­um um Davíðs­sálma, einn­ig Regulae brevius tractatae, ný fram­setn­ing á regl­un­um um munk­lífi. Hann samdi enn­frem­ur þrjár bœk­ur á móti Eunom­iusi, sem varði Arí­us­ar­­villu. Basil­ius rit­aði ár­ið 375 hið stór­merka verk De Spiritu Sancto. Loks má nefna sí­gild Heil­ræði til ungra manna, um var­fœrni við lest­ur á heið­ing­leg­um bók­um. All­mik­ið bréfa­safn eft­ir Basil­ius er varð­veitt. Um­hverf­is bisk­ups­set­ur hans varð smám sam­an til dá­lít­ið sam­fé­lag, sem kall­að var Basilia, með kirkju, spítala og af­drepi fyr­ir ferða­fólk. Hann pré­dik­aði kvölds og morgna, oft fyr­ir mikl­um mann­fjölda, skipu­lagði tíða­bœn­ir átta sinn­um á dag og samdi texta fyr­ir messu­hald. Hann lét sér mjög annt um fá­tœka og hjálp­aði eft­ir megni synd­ur­um til aft­ur­hvarfs. Þeg­ar hann dó, fylgdi mik­ill og grát­andi mann­fjöldi hon­­um til graf­­ar, einn­ig heið­ingj­ar og út­lend­ing­ar, en lík­ræð­una flutti bróð­ir hans, Gregor­ius Nyss­en­us bisk­up og seinna heil­ag­ur kirkju­fað­ir (d. eft­ir 394). Rösk­um tveim­ur ár­um eft­ir and­lát Basil­ius­ar tókst loks að yf­ir­stíga Arí­us­ar­villu á al­mennu kirkju­þingi í Kon­stantín­ópel 381.

Basilíus dó 1. janúar, sem er messu­dag­ur hans víða í orþó­dox­um kirkj­um, en hans er í róm­versk-kaþólsku kirkj­unni og sum­um kirkju­deild­um mót­mæl­enda nú minnzt 2. janúar, og fleiri messu­daga má finna. Einn þeirra er vígslu­dag­ur hans til bisk­ups. Ann­ar er 30. jan­úar, og ber saga til: Á ell­eftu öld urðu flokka­drætt­ir í Kon­stantín­ópel, svo að borg­ar­bú­ar skipt­ust í þrjár fylk­ing­ar. Sum­ir álitu heil­ag­an Basil­íus mest­an af hin­um þrem­ur miklu grísku­mæl­andi kirkju­feðr­um, aðr­ir sögðu heil­ag­an Gregor­ius Nazi­anzus vera hon­um meiri, og enn aðr­ir töldu heil­ag­an Jó­hann­es Krysostom­os (d. 407) miklu mest­an. En þetta leyst­ist á ár­inu 1084, því að kirkju­feð­urn­ir þrír birt­ust Jó­hann­esi bisk­upi frá Euchaita í sýn og sögð­ust vera jafn­ir fyr­ir Guði. “Á milli okk­ar er eng­inn ríg­ur eða sund­ur­lyndi,” sögðu þeir og mæltu fyr­ir um að láta lok­ið allri þrætu en halda þeim í sam­ein­ingu há­tíð á sama degi. Jó­hann­es bisk­up valdi 30. jan­úar, og á það sætt­ist öll al­þýða, þótt eft­ir sem áð­ur hefðu kirkju­feð­urn­ir einn­ig hin­ar fyrri há­tíð­ir sín­ar. Í róm­versk-kaþólsku kirkj­unni er heil­ög­um Aþanas­íusi í Alex­andríu (d. 373) venju­lega bœtt við, þeg­ar rætt er um hina miklu grísku kirkju­feð­ur, og í sam­ein­ingu voru þeir fjór­ir út­nefnd­ir kirkju­frœð­ar­ar á ár­inu 1568. Þeir lögðu all­ir um­tals­vert af mörk­um til að skýra og verja kenn­ingu heil­agr­ar kirkju um Guð­dóm­inn. Í Martyro­logium Rom­an­um stend­ur þetta um Basil­ius: “Cæsareæ, in Cappa­docia, de­positio sancti Basilii, cogno­mento Magni, Episcopi, Con­fessoris et Ecclesiæ Doctoris; qui, tempore Valentis Imperator­is, doctrina et sapientia insignitus omnibus­que virtutibus exornatus, mirabiliter effulsit, et Ecclesiam ad­versus Arianos et Mace­donianos in­expugnabili con­stantia defendit. Eius autem festivitas potissimum agitur decimo octavo Kalendas Iulii, quo die Episcopus ordinatus est.”

Helgur dómur Basiliusar fór víða, en höf­uð hans er varð­veitt í klaustr­inu Megiste Lavra á Aþos­skaga. Sig­urð­ur A. Magn­ús­son lýsti þessu klaustri í bók­inni Garð­ur Guðs­móð­ur (Reykja­vík 2006, bls. 25-32), en ekki er höf­uð­ið nefnt hjá honum. Hins veg­ar er stutt­ur og góð­ur kafli um Basil­ius (bls. 102-104), auk marg­vís­legra upp­lýs­inga um munk­lífi í orþó­dox­um sið.

Verk eftir heilagan Basilius má meðal ann­ars lesa hér: 1) Bibliothek der Kirchenväter (hér og hér), 2) Christian Classics Ethereal Library, 3) Docu­menta Catholica Omnia, 4) Ellopos.­net 5) Eternal Word Tele­vision Net­work (nr. 532-533, 538-539, 550-555, 560-561, 706-709) og 6) JesusMarie.com.

Á mörgum grískum heimilum er siður að bera fram eft­ir mið­nœtti um ára­mót Basil­íus­ar­köku, en í henni er fal­inn gull- eða silf­ur­pen­ing­ur, og boð­ar gæfu á nýja ár­inu að fá pen­ing­inn. Fyrst er skor­in sneið handa heil­ög­um Basil­íusi, þá sneið­ar fyr­ir alla á heim­il­inu, jafn­vel líka fyr­ir hund­inn og kött­inn, en síð­ast stór sneið fyr­ir hina fá­tœku. Þetta mun vera til minn­ing­ar um ótíð í Kappa­dokíu ná­lægt ár­inu 368, en Basil­íusi tókst að skipta svo mat­föng­um, að hung­ur­dauða varð af­stýrt. Með kök­unni má til dœm­is drekka Basil­íus­ar­kaffi. Síð­an fœr­ir Basil­íus börn­un­um gjaf­ir á þess­um messu­degi sín­um og hleyp­ur þann­ig und­ir herð­ar með heil­ög­um Niku­lási, sem víða um lönd fer eins að um jólaleytið.

Meðfylgjandi mynd er eft­ir spænska mál­ar­ann Francisco de Herrera eldri, gerð um 1639, og sýn­ir heil­ag­an Basil­íus lesa kenn­ing­ar sín­ar fyr­ir. Heil­ag­ur Andi í líki dúfu flýg­ur yf­ir höfði hans. Bisk­up­inn dó um fimmt­ugt (fœdd­ur 329 eða 330) og mætti vera lít­ið eitt ung­legri á mynd­inni, þótt mœdd­ur hafi ver­ið af erf­iði, mein­læt­um og veik­indum.

   

    

American Catholic

Bautz, Friedrich Wilhelm @ Biographisch-Bibilio­graphisch­es Kirchen­lexikon

Benedictus PP. XVI (ávarp 4. júlí 2007)

Benedictus PP. XVI (ávarp 1. ágúst 2007)

Butler, Alban @ Eternal Word Television Network

Catholic Information Network

Catholic Online

Clarke, William Kemp Lowther (1913)

Columbia Encyclopedia

Coptic Orthodox Church Network

Den store danske @ Gyldendal

Eglise Catholique en France

Encyclopaedia Britannica 1911

Eternal Word Television Network

Gregorius Nazianzus (minningarræða)

Greek Orthodox Archdiocese of America

Hanrahan, James CSB @ Congragation of St. Basil

Harbecke, Heike @ Bistum Münster

Heiligen-3s

Hieronymus kirkjufrœðari (sjá 116. kafla)

Holy Spirit Interactive

Hughes, Marilynn @ Suit101

Katholiek Nederland

Kathpedia

Klose, Carl Rudolph Wilhelm (1835)

Maier, Johannes (1915)

McSorley, Joseph @ The Catholic Encyclopedia (1907)

Monastero Esarchico di S. Maria di Grottaferrata

NationMaster Encyclopedia

Odden, Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge

Orthodox America

Orthodox Wiki

Padelford, Frederick Morgan (1902) @ Tertullian.org

Poulos, Fr. George @ TheoLogic Systems & Orthodox Family Life

Rabenstein, Katherine @ St. Patrick Catholic Church, Washington DC

Santi, beati e testimoni

Santopedia

Scholl, Eug. (1881)

Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María

Smith, Richard Travers (1879)

Stadlers Vollständiges Heiligenlexikon

St. Nicholas Ukrainian Catholic Church @ Manitoba

Store norske leksikon

Torino-Valdocco, Casa Madre SDB

Tredget, Dermot OSB (2005)

Weiss, Karl (1908)

Wikipedia (enska)

Wikipédia (franska)

Wikipedia (ítalska)

Wikipédia (portúgalska)

Wikipedia (spænska)

Wikipedia (þýzka)

Ökumenisches Heiligenlexikon

     

    

Read Full Post »

Older Posts »